14 Şubat 2009 CUMARTESİ

Resmî Gazete

Sayı : 27141

YÖNETMELİK

Sanayi ve Ticaret Bakanlığından:

SÜRÜCÜ KOLTUĞUNA İLAVE OLARAK SEKİZDEN FAZLA KOLTUĞU

BULUNAN VE YOLCU TAŞIMAK AMACIYLA KULLANILAN

ARAÇLARIN ÖZEL HÜKÜMLERİ İLE İLGİLİ TİP ONAYI

YÖNETMELİĞİNDE (2001/85/AT) DEĞİŞİKLİK

YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK

MADDE 1 - 2/7/2004 tarihli ve 25510 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sürücü Koltuğuna İlave Olarak Sekizden Fazla Koltuğu Bulunan ve Yolcu Taşımak Amacıyla Kullanılan Araçların Özel Hükümleri İle İlgili Tip Onayı Yönetmeliğinin (2001/85/AT) 10 uncu maddesi başlığı ile birlikte aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

"Teknik servisler

MADDE 10 - Teknik servis olarak, TS EN ISO/IEC 17025 ve/veya TS EN ISO/IEC 17020 veya eşdeğer ulusal veya uluslararası standartları sağlayan, deney ve analizleri yapabilecek laboratuvarı ve/veya teknik imkanları bulunan kamu kurum ve kuruluşları ile özel kuruluşlar, yapılacak protokolle belirlenecek şartlar çerçevesinde Bakanlıkça görevlendirilebilir. Teknik servisler, Onay Kuruluşunun izni ile deneyleri kendi laboratuvarları dışında aynı özelliklere sahip laboratuvarlarda yaptırabilir. Görevlendirilen teknik servisler Bakanlığın internet adresinde yayımlanır."

MADDE 2 - Aynı Yönetmeliğin Ek I'i ekteki şekilde değiştirilmiştir.

MADDE 3 - Aynı Yönetmeliğin Ek II'sinde yer alan "Ek I İlave 2" ibaresi "Ek II İlave 2" olarak değiştirilmiştir.

MADDE 4 - Aynı Yönetmeliğin Ek III'ünde yer alan Şekil 5, Şekil 11 ve Şekil 12 ekteki şekilde değiştirilmiştir.

MADDE 5 - Aynı Yönetmeliğin Ek VI'sında yer alan 1.2.4 numaralı madde aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

"1.2.4 Bir kurtarma kapağı takılmamışsa, aracın arka veya ön yüzeyinden birine en az bir çıkış yerleştirilmelidir."

MADDE 6 - Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 7- Bu Yönetmelik hükümlerini Sanayi ve Ticaret Bakanı yürütür.

"Ek I

Kapsam, tanımlar, AT araç tip onayı veya ayrı teknik ünite olarak karoserinin tip onayı için başvuru, araç veya karoseri tipinde değişiklikler, imalatın uygunluğu ve şartlar

1 Kapsam

1.1 Bu Yönetmelik, MARTOY'un Ek II Kısım A'da tanımlanan tek katlı, çift katlı, tek parçalı veya mafsallı M2 veya M3 kategorisindeki her araca uygulanır.

1.2 Bununla birlikte bu Yönetmeliğin şartları aşağıdaki araçlara uygulanmaz:

1.2.1 Örneğin mahkumların güvenlik içinde taşınması için kullanılan araçlar,

1.2.2 Yaralı veya hastaların taşınması için özel olarak tasarımlanmış araçlar (ambulanslar),

1.2.3 Karayolu dışı araçlar,

1.2.4 Okul çocuklarını taşımak için özel olarak tasarımlanmış araçlar.

1.3 Bu Yönetmeliğin şartları, araçların tasarlandığı, sadece kullanım ve işlevine uygun olduğu ölçüde aşağıdaki araçlara uygulanır:

1.3.1 Polis ve güvenlik kuvvetleri ve ordu tarafından kullanılmak üzere tasarımlanan araçlar,

1.3.2 Sadece araç hareketsiz halde iken kullanılmak üzere tasarlanan oturma yeri bulunan ancak, hareket halinde sekizden fazla olmayan yolcuyu (sürücü hariç) taşımak üzere tasarımlanmış araçlar. Örneğin bunlar gezici kütüphaneleri, gezici kiliseleri, gezici hastane birimlerini kapsar. Bu tür araçlarda, araç hareket halinde iken kullanılacak koltuklar, kullanıcılar için açıkça tanımlanmış olmalıdır.

2 Tanımlar

Bu Yönetmeliğin amaçları bakımından aşağıdaki tarifler uygulanır:

2.1 Araç

MARTOY'un Ek II Kısım A'da tarif edilen M2 veya M3 kategorisi araç.

2.1.1 Sürücüye ilave olarak 22 yolcu kapasitesini aşan araçlar için üç sınıf araç vardır:

2.1.1.1 Sınıf I

Yolcunun sık sık yapacağı harekete imkan sağlamak üzere ayakta duran yolcular için alanları bulunan araçlar.

2.1.1.2 Sınıf II

Prensip olarak, oturan yolcuları taşımak için imal edilmiş ve geçit koridorunda ve/veya iki adet ikili koltuk için ayrılan alanı geçmeyen ayakta durma alanında ayakta duran yolcuların taşınmasına imkân sağlamak üzere tasarımlanmış araçlar.

2.1.1.3 Sınıf III

Sadece oturan yolcuları taşımak için imal edilmiş araçlar.

Bir aracın birden fazla sınıfa ait olduğu düşünülebilir. Böyle bir durumda araç, karşılık gelen her bir sınıf için onaylanabilir.

2.1.2 Sürücüye ilave olarak 22 yolcu kapasitesini aşmayan araçlar için iki sınıf araç vardır:

2.1.2.1 Sınıf A

Ayakta duran yolcuları taşımak için tasarımlanmış araçlar. Bu sınıftaki bir araç, koltuklara ve ayakta duran yolcular için bir düzene sahip olmalıdır.

2.1.2.2 Sınıf B

Ayakta duran yolcuları taşımak için tasarımlanmamış araçlar. Bu sınıftaki bir araç, ayakta duran yolcular için düzene sahip değildir.

2.1.3 Mafsallı (körüklü) araç

Birbirine mafsalla bağlanan iki veya daha fazla sabit bölümden meydana gelen bir araç. Aralarında yolcuların serbestçe hareket edebileceği şekilde her bölümün yolcu bölmeleri birbirleri ile irtibatlandırılmıştır. Sabit bölümler, sadece normal bir atölyede bulunan aletlerle yapılan bir çalışmayla birbirinden ayrılabilecek şekilde daimî olarak birbiri ile bağlantılıdır.

2.1.3.1 Çift katlı mafsallı araç

Birbirine mafsalla bağlanan iki veya daha fazla sabit bölümden meydana gelen bir araç. En az bir katta aralarında, yolcuların serbestçe hareket edebileceği şekilde her bölümün yolcu bölmeleri birbirleri ile irtibatlandırılmıştır. Sabit bölümler, sadece normal bir atölyede bulunan aletlerle yapılan bir çalışmayla ayrılabilecek şekilde daimî olarak birbiri ile bağlantılıdır.

2.1.4. Alçak tabanlı otobüs

Ayakta duran yolculara ait alanın (veya mafsallı araçlarda ön bölümdeki alanın veya iki katlı araçlarda alt kattaki alanın) en az % 35'inin basamaksız alan teşkil ettiği ve en az bir servis kapısına erişimin bulunduğu Sınıf I, Sınıf II veya Sınıf A bir araçtır.

2.1.5 Karoseri

Aracın bütün özel iç ve dış donanımını kapsayan, MARTOY'un 4 üncü maddesinde tarif edilen ayrı bir teknik ünite.

2.1.6 Çift katlı araç

İki katın en az bir katında yolcular için ayrılmış yer bulunan ve ayakta duran yolcular için üst katında yer bulunmayan bir araç.

2.2 Tipin (tiplerin) tarifi

2.2.1 Aşağıdaki temel hususular bakımından farklılık göstermeyen araçlardır:

• Karoseri imalatçısı,
• Şasi imalatçısı,
• Araç kavramı ( > 22 yolcu) veya ( £ 22 yolcu),
• Karoseri kavramı (tek/çift katlı, mafsallı alçak tabanlı),
• Karoseri, ayrı teknik ünite olarak onaylanmış ise, karoserinin tipi.

2.2.2 Ayrı teknik ünite olarak tip onayı için amaçlanan "karoseri tipi", aşağıdaki hususlar bakımından esas olarak farklılık göstermeyen karoserinin bir kategorisidir:

• Karoseri imalatçısı,
• Araç kavramı ( > 22 yolcu) veya ( £ 22 yolcu),
• Karoseri kavramı (tek/çift katlı, mafsallı alçak tabanlı),
• %10 farklılık gösteren, tamamen donatılmış araç karoserisinin kütlesi,
• Karoseri tipinin monte edilebileceği aracın belirtilen tipleri.

2.3 Bir aracın veya ayrı teknik ünitenin onayı

Bu Yönetmelikle belirtilen, aracın yapısal özellikleri bakımından bu Ekin madde 2.2'sinde tarif edilen araç tipinin veya karoseri tipinin onayı.

2.4 Gövde

Kaza ile devrilme durumunda, aracın dayanımına katkıda bulunan karoserinin kısmı.

2.5 Servis kapısı

Sürücü otururken, normal durumlarda yolcular tarafından kullanılan bir kapı.

2.6 Çift kapı

Yolcuların geçişini sağlayan iki kapıya eş değer veya iki kapı görevini yapan bir kapı.

2.7 Kayar kapı

Bir veya birden fazla doğrusal yönde veya yaklaşık olarak doğrusal raylar boyunca sadece kayarak açılıp kapanabilen bir kapı.

2.8 Acil durum çıkış kapısı

Sadece istisnaî ve özellikle tehlikeli durumlarda, çıkış olarak yolcular tarafından kullanılması amaçlanan bir kapı.

2.9 Acil durum çıkış penceresi

Sadece tehlike durumunda, yolcular tarafından çıkış olarak kullanılması amaçlanan, camlı olması gerekmeyen bir pencere.

2.10 Çift veya çoklu pencere

Hayalî düşey bir çizgi (çizgiler) (veya düzlem (düzlemler)) ile iki veya daha fazla bölüme ayrıldığında, her parçasının normal bir acil durum çıkış penceresinin uygulanabilir özelliklerine uygun boyutlara ve geçide uygun olacak şekilde bir arada bulunan, iki veya daha fazla bölümü olan bir acil durum çıkış penceresi.

2.11 Kurtarma kapağı

Sadece tehlike durumunda yolcuların acil çıkışı için kullanılması amaçlanan tavan veya tabanda açılan bir açıklık.

2.12 Acil durum çıkışı

Acil durum çıkış kapısı, acil durum çıkış penceresi veya kurtarma kapağı.

2.13 Çıkış

Servis kapısı, iç irtibat merdiveni, yarım merdiven veya acil durum çıkışı.

2.14 Taban veya kat

Üst yüzeyi, ayakta duran yolcuların, oturan yolcuların, sürücünün ve araç mürettebatının ayaklarını destekleyen ve koltuk bağlantılarını destekleyebilen gövde parçası.

2.15 Geçit koridoru

Herhangi bir koltuktan veya koltuk sırasından bir başka koltuğa veya bir başka koltuk sırasına veya herhangi bir servis kapısından veya herhangi bir servis kapısına veya ayakta duran yolcular için iç irtibat merdivenine veya herhangi bir alana geçiş geçidine yolcuların giriş çıkışını sağlayan boşluk. Bu, aşağıdakileri ihtiva etmez:

2.15.1 Bir koltuğun önünde 300 mm'ye kadar ilerisindeki boşluk; yana bakan bir koltuk, tekerlek çıkıntısı üzerinde bulunduğu durumda bu ölçü 225 mm'ye kadar azaltılabilir.

2.15.2 Herhangi bir basamak veya merdiven yüzeyi üzerindeki boşluğu veya

2.15.3 Sadece bir koltuğa veya koltuk sırasına veya enine koltukların birbirine bakan kısmına veya koltuk sıralarının birbirine bakan kısmına geçişi sağlayan herhangi bir boşluğu.

2.16 Geçiş alanı

Servis kapısından üst basamağın (geçit koridorunun kenarı), iç irtibat merdiveninin veya yarım merdivenin en dış kenarına kadar olan araç içine doğru uzanan yer. Kapıda, basamak olmadığı durumda, geçiş geçidi olarak kabul edilen boşluk iki panelin iç yüzeyinin başlangıç konumundan itibaren 300 mm'lik mesafeye kadar bu Ekin madde 7.7.1'e göre ölçülen yer olmalıdır.

2.17 Sürücü bölümü

İçinde sürücü koltuğu, direksiyon simidi, kumandalar, aletler ve aracın sürülmesi veya çalıştırılması için gerekli olan diğer cihazların bulunduğu ve acil durumlar hariç, sürücünün özel kullanımı için tasarlanmış alan.

2.18 Çalışır durumdaki aracın kütlesi

97/27/AT Yönetmeliği Ek I madde 2.5'te tarif edilen kütle.

2.19 Teknik olarak müsaade edilen azamî kütle (M)

97/27/AT Yönetmeliği Ek I madde 2.6'da tarif edilen kütle.

2.20 Yolcu

Sürücü ve mürettebat haricindeki herkes

2.21 Hareket engelli yolcu

Engelli insanlar (duyusal ve zihinsel engelli ve tekerlekli sandalye kullanan insanlar dahil), ortopedik engelliler, fizikî bakımından küçük yapılı insanlar, ağır yük taşıyan insanlar, yaşlılar, hamile kadınlar, pazar arabalı insanlar ve çocuklu yolcular (çocuk arabasındaki çocuklar dahil) gibi, kamu araçları kullanıldığında zorluk çeken bütün insanlar.

2.22 Tekerlekli sandalye kullanıcısı

Güçsüzlük veya sakatlık nedeniyle hareket edebilmek için tekerlekli sandalye kullanan kişi.

2.23 Mürettebat

Sürücüye yardımcı (muavin) veya muhtemel yardımcı veya yardım eden personel gibi çalışmak üzere görevlendirilen bir kişi.

2.24 Yolcu bölümü

Barlar, mini mutfak, tuvaletler veya bagaj/eşya bölümleri gibi sabit hizmet donanımlarının bulunduğu herhangi bir alan hariç, yolcuların kullanımı için tasarlanan boşluk.

2.25 Güç tahrikli servis kapısı

Otomatik olarak çalıştırılmıyorsa, sürücü veya bir mürettebat tarafından uzaktan kumanda edilerek, özellikle kas kuvveti haricinde bir kuvvetle açılıp kapatılarak çalıştırılan servis kapısı.

2.26 Otomatik olarak çalışan servis kapısı

Sürücü tarafından kumandalar harekete geçirildikten sonra bir yolcu tarafından kumanda ile harekete geçirilmesini takiben, açılabilen (acil kumandalarla ilgili tertibatlar hariç) ve tekrar otomatik olarak kapanan güç tahrikli servis kapısı.

2.27 Hareketi engelleyen tertibat

Aracın durgun durumundan harekete geçmesini önleyen otomatik bir tertibat.

2.28 Sürücü tarafından çalıştırılan servis kapısı

Normal olarak, sürücü tarafından açılıp kapanan servis kapısı.

2.29 Öncelikli koltuk

Hareket engelli yolcular için ilave boşluğu bulunan ve buna göre işaretlenmiş bir koltuk.

2.30 Taşıta binmeyi kolaylaştırıcı tertibatlar

Tekerlekli sandalyelerin araca girişini kolaylaştırmak amacıyla kullanılan rampa, asansör gibi düzenekler.

2.31 Karoseri alçaltma/yükseltme sistemi

Normal seyir konumuna göre, aracın gövdesini tamamen veya kısmî olarak indiren ve kaldıran bir sistem.

2.32 Asansör (lift)

Yolcu bölümünün zemini ile yol zemini veya kaldırım arasında yolcu geçişini sağlayacak şekilde alçalıp yükselebilen plâtforma sahip tertibat veya sistem.

2.33 Rampa

Yolcu bölümünün zemini ile yol veya kaldırım zemini arasındaki boşlukta köprü oluşturan bir tertibat.

2.34 Seyyar rampa

Araç yapısından ayrılabilen ve sürücü veya mürettebat tarafından açılabilen bir rampa.

2.35 Çıkartılabilir koltuk

Araçtan kolayca ayrılabilen bir koltuk.

2.36 Ön ve arka

Normal hareket yönüne göre aracın ön veya arkası ve ön, en ön, arka ve en arka gibi terimler bu şekilde anlaşılmalıdır.

2.37 İç irtibat merdiveni

Üst ve alt katlar arasında irtibatı sağlayan bir merdiven.

2.38 Ayrı bölüm

Araç normal kullanımda iken, yolcular veya mürettebat tarafından araç içinde işgal edilebilen ve yolcuların bitişik yolcu bölmesinin içini görmesini sağlayan herhangi bir bölme hariç, diğer yolcu veya mürettebat yerinden ayrılan ve kapısı olmayan bir geçit koridoruyla bağlanan bir yer.

2.39 Yarım merdiven

Acil çıkış kapısında sona eren, üst kata kadar uzanan bir merdiven.

3 Bir aracın veya ayrı teknik ünite olarak bir karoserinin AT tip onayı için başvuru

3.1 Bir aracın AT tip onayı veya ayrı teknik ünite AT tip onayı veya bir araç tipinin veya karoseri tipinin MARTOY'un 5 inci maddesine göre halihazırda ayrı teknik ünite olarak onaylanmış olan karoseri ile donatılan bir aracın veya sürücü koltuğuna ilave olarak 8 kişiden daha fazla koltuğu bulunan yolcu taşıma amacıyla kullanılan araçların özel hükümleri bakımından ayrı teknik ünite olarak halihazırda onaylanmış olan karoseri ile donatılan araç tipinin AT tip onayı için başvuru, bunların ilgili imalatçısı tarafından yapılmalıdır.

3.2 Tip onaylı karoserili bir şasi monte edilerek yapılmış bir aracın tip onayı başvurusu için, imalatçı terimi montajcı olarak belirtilir.

3.3 Bilgi dokümanı için bir örnek Ek II İlave 1'de verilmiştir:

Alt İlave 1: Araç tipi için,

Alt İlave 2: Karoseri tipi için,

Alt İlave 3: Önceden ayrı teknik ünite olarak onaylanmış karoseri ile donatılan bir araç tipi için.

3.4 Özel teçhizatla donatılan onaylanacak tipi temsil eden bir araç veya karoseri, tip onayı deneylerini yapmaktan sorumlu teknik servise sunulmalıdır.

4 AT araç tip onayının verilmesi

4.1 İlgili şartlar sağlanırsa, MARTOY'un 6 ncı maddesine göre AT tip onayı verilmelidir.

4.2 AT tip onayı belgesi için bir örnek Ek II İlave 2'de verilmiştir.

Alt İlave 1: Araç tipi için,

Alt İlave 2: Karoseri tipi için,

Alt İlave 3: Önceden ayrı teknik ünite olarak onaylanmış olan karoseri ile donatılan bir araç tipi için.

4.3 Onaylanmış her araç tipine veya karoseri tipine, MARTOY'un Ek VII'sine uygun olarak bir onay numarası verilmelidir. Aynı üye ülke bir başka araç tipi veya karoseri tipine aynı numarayı vermemelidir.

4.4 İşaretleme

4.4.1 Ayrı bir teknik ünite olarak onaylanmış karoseri durumunda, karoseri aşağıdaki işaretleri taşımalıdır.

4.4.1.1 Karoseri imalatçısının ticarî markası veya ticarî adı,

4.4.1.2 İmalatçının ticarî tanımlaması,

4.4.1.3 Bu Ekin madde 4.3'te belirtilen AT tip onay numarası,

4.4.2 Karoseri bir araç üzerine monte edildiğinde de bu işaretler açıkça okunabilir ve silinmez olmalıdır.

5 Tip ve onaylarda değişiklikler

5.1 Özellikle bu yönetmeliğe göre onaylanmış araç tipi veya karoseri tipinin değişiklikleri durumunda, MARTOY'un 7 nci maddesi hükümleri uygulanmalıdır.

6 İmalatın uygunluğu

İmalatın uygunluğunu sağlamak için tedbirler, MARTOY'un 12 nci maddesinde belirtilen hükümlere uygun olarak alınmalıdır.

7 Şartlar

7.1 Genel

7.1.1 Aksi belirtilmedikçe bütün ölçmeler, araç çalışır haldeki kütlesinde, düzgün ve yatay zemin üzerinde dururken ve normal seyir durumunda iken yapılmalıdır. Bir karoseri yükseltme/alçaltma sistemi takılmışsa bu sistem, araç normal seyir durumundaki yükseklikte olacak şekilde ayarlanmalıdır. Karoserinin ayrı bir teknik ünite olarak onayı durumunda, karoserinin yatay düz yüzeye göre konumu imalatçı tarafından belirtilmelidir.

7.1.2 Araç çalışır durumdaki kütlesinde iken, yatay veya özel bir açıda olması için bu Yönetmelikte yüzeyi ile ilgili herhangi bir şartın olup olmamasına bağlı olarak, mekanik süspansiyonlu bir araç için, araç imalatçının beyan ettiği yükleme durumunda olduğunda bu şartın sağlanması kaydıyla yüzey, aracın çalışır durumdaki kütlede iken mevcut olan eğimi geçebilir veya bu eğime sahip olabilir. Bir karoseri alçaltma/yükseltme sistemi araca takılırsa, bu sistem çalışır durumda olmamalıdır.

7.2 Yolcular için ayrılan alan

7.2.1 Yolcular için ayrılan alanın toplam yüzey alanı (S0), araç tabanının toplam alanından aşağıdakiler çıkarılarak hesaplanır:

7.2.1.1 Sürücü bölümünün alanı,

7.2.1.2 Kapı basamaklarının alanı ve derinliği 300 mm'den az olan her basamağın alanı ve araç çalıştırılırken kapı ve kapı mekanizmasının süpürdüğü alan,

7.2.1.3 Düşey açıklığı, bu Ekin madde 7.7.8.6.3'te ve madde 7.7.8.6.4'te belirtilen müsaade edilen iç girintiler dikkate alınmadan tabandan ölçüldüğünde 1350 mm'den az yükseklikteki herhangi bir parçanın alanı. Sınıf A veya Sınıf B araçlarda bu ölçü 1200 mm'ye kadar azaltılabilir.

7.2.1.4 Yolcuların geçişlerine bu Ekin madde 7.9.4'te tanımlandığı şekilde engelleyen bir araç alanı,

7.2.1.5 Sadece, eşya veya bagaj taşımak için ayrılan, yolcular için ayrılan alanın dışındaki herhangi bir yerin alanı,

7.2.1.6 Sahanlıklarda net çalışma alanını sağlamak için gerekli alan,

7.2.1.7 Herhangi bir merdivenin, yarım merdiveninin, iç irtibat merdiveninin veya her basamağın yüzeyinin kapladığı taban alanı.

7.2.2 Ayakta duran yolcular için ayrılan S1 yüzey alanı, aracın So alanından aşağıdakiler çıkartılarak hesaplanır.

7.2.2.1 Taban eğimi, bu Ekin madde 7.7.6'da belirlendiği gibi müsaade edilebilen en fazla değerleri geçtiğinde, tabanın bütün parçalarının alanı,

7.2.2.2 Katlanan koltuklar hariç, bütün koltuklarda insanlar bulunduğunda, ayakta duran bir yolcunun geçişine imkân sağlamayan bütün kısımların alanı,

7.2.2.3 Tabandan itibaren net yükseklik bu Ekin madde 7.7.5.1'de belirtilen geçit yüksekliğinden daha az olduğunda bütün kısımların alanı (bu hususta el tutamakları dikkate alınmamalıdır),

7.2.2.4 Sürücü koltuğunun oturma yüzeyinin merkezinden geçen enine düşey düzlemin önünde kalan alan (sürücü koltuğun en geri konumunda),

7.2.2.5 Katlanabilir koltuklar dışında her koltuğun önündeki 300 mm. uzunluğundaki alan. Tekerlek çıkıntısı üzerine yanlamasına yerleştirilmiş koltuklarda bu değer 225 mm.'ye azaltılabilir. Kullanılması düşünülen her koltuğun değişken oturma düzenlemeleri için bu Ekin madde 7.2.4'e bakınız.

7.2.2.6 Bu Ekin madde 7.2.2.1 ilâ madde 7.2.2.5'te belirtilen hükümler hariç, 400 mm x 300 mm boyutlarında bir dikdörtgenin yerleştirilmesi mümkün olmadığı alanlar dışındaki herhangi bir yüzey,

7.2.2.7 Sınıf II araçlarda ayakta durulmasına müsaade edilmeyen alan,

7.2.2.8 Çift katlı araçlarda üst katın bütün alanı,

7.2.2.9 Tekerlekli sandalye kullanıcısı (kullanıcıları) tarafından işgal edileceği düşünüldüğünde, tekerlekli sandalyenin yüzeyi, bu Ekin madde 7.2.4'e bakınız.

7.2.3 Araçta katlanır koltuklar hariç, madde 7.7.8'in şartlarına uygun bir miktar (P) oturma yeri bulunmalıdır. Araç, Sınıf I, Sınıf II veya Sınıf A ise, her kattaki oturma yerinin sayısı en az, o katta yolcular ve varsa mürettebat için ayrılan taban alanın metre kare cinsinden en yakın tam sayıya yuvarlanmış sayısına eşit olmalıdır. Oturma yeri sayısı, Sınıf I araçlarda üst kat hariç, %10 kadar azaltılabilir.

7.2.4 Değişken oturma kapasiteli olarak donatılmış bir araçta, ayakta duran yolcular için mevcut alan (S1) ve bu Ekin madde 7.3'teki hükümler aşağıdaki şartlarda her uygulama için tayin edilmelidir:

7.2.4.1 Bütün koltukların kapladığı alanı takiben ayakta duran yolcular için kalan alan ve boş alan kalırsa, tekerlekli sandalyenin kapladığı alan,

7.2.4.2 Bütün ayakta durma yerlerinin kapladığı alanı takiben oturan yolcular için mevcut koltuklar ve boş alan kalırsa, tekerlekli sandalye alanı,

7.2.4.3 Tekerlekli sandalyelerin kapladığı bütün alanı takiben oturan yolcular için kalan alan ve sonra kullanım için mevcut kalan koltukların kapladığı alan.

7.3 Araçların işaretlenmesi

7.3.1 Araç, ön kapının iç kısmına yakın görünür bir yerde, yüksekliği 15 mm'den küçük olmayan harf veya şekil ve yüksekliği 25 mm'den küçük olmayan rakamlarla aşağıdaki bilgileri içerecek şekilde işaretlenmelidir:

7.3.1.1 Aracın taşıyacağı tasarımlanan azamî koltuk sayısı,

7.3.1.2 Aracın taşıyacağı tasarımlanan azamî ayakta duran yolcu sayısı (varsa),

7.3.1.3 Aracın taşıyacağı tasarımlanan azamî tekerlekli sandalye sayısı (varsa).

7.3.2 Bir araç; oturma yerlerinin sayısı, ayakta durma alanı ve taşınan tekerlekli sandalye sayısının değişken olacağı şekilde tasarımlanmışsa, bu Ekin madde 7.3.1'in şartları, azamî oturma kapasitesi ve karşılık gelen tekerlekli sandalye sayısı ile ayakta yolcu sayılarının her birine uygun şekilde uygulanmalıdır.

7.3.3 Sürücü bölmesinde, sürücü tarafından kolaylıkla görülebilecek şekilde, boyu 10 mm'den küçük olmayan harf veya şekil ve boyu 12 mm'den küçük olmayan rakamlarla yazılmış ve aşağıdaki bilgileri içerecek şekilde bir alan bulunmalıdır:

7.3.3.1 Araçta, azamî sayıda yolcu ve mürettebat bulunduğunda ve araç teknik olarak müsaade edilen azamî kütleyi veya herhangi bir dingil üzerinde müsaade edilen kütleyi aşmadığında, taşınabilecek bagaj kütlesi. Bu bagaj kütlesi, aşağıdaki bagaj kütlelerini kapsamalıdır:

7.3.3.1.1 Bagaj bölmelerindeki (97/27/AT Yönetmeliği Ek I madde 7.4.3.3.1'deki B kütlesi),

7.3.3.1.2 Tavanda bagaj taşıyacak şekilde donatılmışsa, tavandaki (97/27/AT Yönetmeliği Ek I madde 7.4.3.3.1'deki BX kütlesi).

7.4 Kararlılık deneyi

7.4.1 Bir aracın kararlılığı, aracın üzerinde durduğu yüzey (plâtform), her iki tarafa sırasıyla yatayla 28o'lik açıyla yatırıldığında, devrilmenin meydana geldiği nokta aşılmayacak şekilde olmalıdır.

7.4.2 Yukarıdaki deneyin amacı için, aşağıdakilerle birlikte bu Ekin madde 2.18'de belirtilen çalışır durumdaki kütlesinde olmalıdır:

7.4.2.1 Her bir yolcu koltuğu üzerine Q'ye (97/27/AT Yönetmeliği Ek I madde 7.4.3.3.1'de tarif edildiği gibi), eşit yükler yerleştirilmedir. Araç, ayakta duranlar veya oturmayan mürettebat için tasarımlanmışsa, Q veya bunları temsil eden 75 kg'lık yüklerin ağırlık merkezi, sırasıyla ayakta duran yolcu veya mürettebat alanı boyunca 875 mm yükseklikte düzgün olarak dağıtılmalıdır. Bir aracın, tavanda bagaj taşıyacak şekilde donatılması durumunda, 97/27/AT Yönetmeliği Ek I madde 7.4.3.3.1'e uygun olarak imalatçı tarafından beyan edilen, bu tür bagajı temsil eden, düzgün olarak dağıtılmış bir kütle (BX) tavana sıkıca bağlanmalıdır. Diğer bagaj bölmelerinde hiçbir bagaj bulunmamalıdır.

7.4.2.2 Araç, değişken bir oturma kapasitesine ve ayakta durma kapasitesine sahipse veya bir veya daha fazla tekerlekli sandalye taşımak üzere tasarımlanmışsa, bu tür değişkenliklerin olduğu yolcu bölümünün herhangi bir alanı ile ilgili olarak bu Ekin madde 7.4.2.1'deki yükler, aşağıdaki kütlelerden daha büyük olmalıdır:

• Sökülebilir koltukların kütlesini içeren alanın kaplayabildiği oturan yolcuların sayısı ile temsil edilen kütleden veya
• Ayakta duran yolcuların sayısının temsil ettiği kütleden veya
• Alanda bulunabilen ve her bir tekerlekli sandalye boşluğunun merkezindeki tabanın üzerinde her biri 500 mm'lik bir yüksekliğe yerleştirilen, 250 kg'lık toplam kütledeki tekerlekli sandalyenin ve kullanıcının kütlesinden veya
• Alanda bulunabilen oturan yolcuların, ayakta duran yolcuların ve tekerlekli sandalye kullanıcılarının ve bunların herhangi bir birleşiminin kütlesinden.

7.4.3 Bir araç tekerleğinin eğimli bir deney düzeneği üzerinden yana doğru kaymasını önlemek için kullanılan basamak yüksekliği, deney düzeneği eğilmeden önce aracın üzerinde durduğu yüzey ile aracın bu Ekin madde 7.4.2'ye uygun olarak yüklenmesi halindeki yüzeye en yakın olan tekerlek jantının bu kısmına dayanan yüzey arasındaki mesafenin 2/3'ünden fazla olmamalıdır.

7.4.4 Deney esnasında, normal kullanımda temas etmesi tasarlanmayan hiçbir araç parçası hasarlanmamalı veya yer değiştirmemeli veya herhangi bir parçasında hasar veya yer değiştirme yapılmamalıdır.

7.4.5 Alternatif olarak, aracın bu Ekin madde 7.4.1 ve madde 7.4.2'de açıklanan şartlarda devrilmeyeceğini göstermek için bir hesaplama yöntemi kullanılabilir. Bu tür bir hesaplamada aşağıdaki parametreler dikkate alınmalıdır:

7.4.5.1 Kütleler ve boyutlar,

7.4.5.2 Ağırlık merkezinin yüksekliği,

7.4.5.3 Yay katsayıları,

7.4.5.4 Düşey ve yatay lâstik değerleri,

7.4.5.5 Hava yaylarında, hava basınç kumandasının karakteristikleri ,

7.4.5.6 Moment merkezlerinin konumu,

7.4.5.7 Karoserinin burkulma dayanımı,

Bunun hesaplama yöntemi, bu Ekin İlave 1'inde açıklanmaktadır.

7.5 Yangın tehlikesine karşı koruma

7.5.1 Motor bölümü

7.5.1.1 Motor bölümünde, tutuşabilir ses yalıtım malzemesi veya yakıt, yağ veya diğer yanıcı maddeleri emebilen malzeme yağ ve yakıt geçirmez bir tabaka ile kaplanmadıkça kullanılmamalıdır.

7.5.1.2 Motor bölümünün herhangi bir kısmında; yakıt, yağ veya diğer herhangi bir yanıcı maddenin birikmesini olabildiğince önlemek amacıyla, motor odası bu duruma uygun hale getirilerek veya sıvı boşaltma ağızları açılarak gerekli tedbirler alınmalıdır.

7.5.1.3 Motor bölümü veya başka bir ısı kaynağı (araç uzun bir yokuşu inerken ortaya çıkan ısıyı emmek amacıyla tasarımlanmış bir tertibat gibi; örneğin, bir yavaşlatıcı (retarder) veya sıcak su dolaşım prensibine göre çalışanlar hariç yolcu bölmesi ısıtma tertibatları) ile aracın kalan kısmı arasına, ısıya dayanıklı malzemeden yapılmış ayırma bölmesi konulmalıdır. Ayırma bölmesine bağlantı amacıyla kullanılan bütün sabitleme kelepçeleri veya contalar yangına dayanıklı olmalıdır.

7.5.1.4 Sıcak su dolaşımı esasına göre çalışanlar dışındaki ısıtıcı (ısıtıcılar), ısıya dayanıklı bir mahfazaya konulmuşsa, zehirli gaz yaymıyorsa ve sıcak yüzeyleri yolculara temas etmeyecek şekilde yerleştirilmişse, yolcu bölmesine konulabilir.

7.5.2 Elektrik donanımı ve kablolama

7.5.2.1 Tüm kablolar iyi bir şekilde yalıtılmalı; bütün kablolar ve elektrik donanımı maruz kalacakları sıcaklık ve nem şartlarına dayanabilmelidir. Motor bölmesinde, kablo ve elektrik donanımının ortam sıcaklığı ve muhtemel kirleticilerin olumsuz etkilerine dayanabilecek özellikte olmalarına özel bir önem verilmelidir.

7.5.2.2 Elektrik devrelerinde kullanılan hiçbir kablo, kablonun montaj şekli ve azamî ortam sıcaklığı bakımından bu tür bir kablo için kabul edilebilir olan akımdan fazlasını taşımamalıdır.

7.5.2.3 Marş motoru, ateşleme devresi (pozitif ateşleme), kızdırma bujileri, motor durdurma tertibatı, besleme devresi ve akü topraklama bağlantısı dışındaki donanımın bir parçasını besleyen her bir elektrik devresinde bir sigorta veya bir devre kesici bulunmalıdır. Bununla birlikte, anma kapasitesi 16 Amper'i aşmamak kaydı ile bunlar ortak bir sigorta veya ortak bir devre kesici ile korunabilir.

7.5.2.4 Bütün kablolar, iyi bir şekilde korunmalı ve kesilme, aşınma veya sıyrılmalardan zarar görmeyecekleri şekildeki güvenli bir konumda tutulmalıdır.

7.5.2.5 Bir araçta gerilimin bir veya daha fazla elektrik devresinde 100 V RMS'yi (etken değer) aşması durumunda, bu tür devreleri ana şalterden ayırabilecek özellikteki manuel bir şalter, toprak bağlantısı bulunmayan ana şalter kutuplarına bağlanmalı ve aracın zorunlu dış aydınlatma devrelerini ana şalterden ayırma özelliğine sahip olmaması gereken bu şalter, sürücünün kolaylıkla ulaşabileceği şekilde, aracın iç kısmına yerleştirilmelidir. Bu madde, yüksek gerilimli ateşleme devrelerine veya araçtaki donanımın bir ünitesindeki bu özelliğe sahip devrelere uygulanmaz.

7.5.2.6 Kablolar, hiçbir parçası, yakıt besleme boruları veya egzoz sisteminin herhangi bir kısmı ile temas etmeyecek şekilde yerleştirilmeli ve özel yalıtımlı ve korumalı olmadıkları sürece (örnek; solenoid egzoz supabı) aşırı ısıya maruz bırakılmamalıdır.

7.5.3 Aküler

7.5.3.1 Aküler, iyi bir şekilde sabitlenmeli ve kolayca erişilebilir olmalıdır.

7.5.3.2 Akü bölmesi, yolcu bölümü ve sürücü bölümünden ayrı olmalı ve dışarıdan havalandırılmalıdır.

7.5.3.3 Akü kutup başları, kısa devre tehlikesine karşı korunmalıdır.

7.5.4 Yangın söndürücüler ve ilk yardım donanımı

7.5.4.1 Biri sürücü koltuğunun yakınında olmak üzere bir veya daha fazla sayıda yangın söndürücünün yerleştirilmesi için yeterli alan ayrılmalıdır. Bu amaçla ayrılacak yer, Sınıf A veya Sınıf B araçlarda 8 dm3'ten az ve Sınıf I, Sınıf II veya Sınıf III araçlarda 15 dm3'ten az olmamalıdır.

7.5.4.2 Bir veya daha fazla ilk yardım çantasının yerleştirilmesi için yer ayrılmalıdır. Ayrılan yer, 7 dm3'ten az olmamalı, bunun en az ölçüsü 80 mm'den daha az olmamalıdır.

7.5.4.3 Yangın söndürücüler ve ilk yardım donanımı, açıkça işaretlenmesi ve acil bir durumda kişinin bunları kolayca çıkarmasını sağlayacak vasıtaların bulunması kaydıyla, yangın söndürücüler ve ilk yardım donanımı hırsızlığa veya şiddete karşı emniyetli bir şekilde korunabilir (örneğin, içeride kilitli bir dolaba veya kırılabilir bir cam arkasına).

7.5.5 Malzemeler

Etkin olarak korunmamışsa, egzoz sisteminden veya herhangi bir önemli diğer ısı kaynağından 100 mm'lik mesafe içinde tutuşabilir malzemeye müsaade edilmemelidir. Gerektiğinde, makina yağı (gres) veya diğer tutuşabilir maddelerin egzoz sistemi veya diğer önemli ısı kaynakları ile temasını önlemek için koruma sağlanmalıdır. Bu maddenin amaçları bakımından, tutuşabilir malzemenin bu bölgede karşılaşması muhtemel olan sıcaklıklara dayanabileceği şekilde tasarlanmayan bir malzeme olduğu kabul edilmelidir.

7.6 Çıkışlar

7.6.1 Çıkışların sayısı

7.6.1.1 Bir araçta, en az iki adet kapı bulunmalıdır. Bu kapıların ikisi de servis kapısı olmalı veya bir adedi servis kapısı, bir adedi de acil çıkış kapısı olabilir.

Gerekli olan servis kapılarının 'en az' sayısı, aşağıdaki gibi olmalıdır:

7.6.1.2 Bir körüklü aracın her bir bağımsız bölümünde en az bir servis kapısı olmak zorundadır. Sınıf I körüklü aracın ön arabasında en az iki servis kapısı olmak zorundadır.

7.6.1.3 Bu şartın amacı bakımından, güç tahrikli kumanda ile çalışan servis kapıları, bu Ekin madde 7.6.5.1'de açıklanan kumanda harekete geçirildikten sonra gerektiğinde el ile kolaylıkla açılamıyorsa, bu tür servis kapıları acil çıkış kapısı olarak kabul edilmemelidir.

7.6.1.4 En az çıkış sayısı, ayrı bir bölümün çıkışlarının toplam sayısının aşağıdaki biçimde olacağı şekilde olmalıdır.

Çıkış kapakları, yukarıda bahsedilen acil çıkışlardan sadece biri olarak kabul edilebilir.

7.6.1.5 Körüklü araçların her bir bölümü, asgarî çıkış sayısı ve konumlarının belirlenmesi açısından,

madde 7.6.2.4'ün dışında, ayrı bir araç olarak değerlendirilmelidir. Tuvalet ve mutfaklar, acil çıkış sayılarının tanımlanması bakımından 'ayrı bölümler' olarak değerlendirilmemelidir. Her bir bölüm için yolcu sayısı belirlenmelidir.

7.6.1.6 İki kanatlı servis kapısı iki adet kapı olarak, bir çift veya çoklu pencere 'iki acil çıkış penceresi' olarak değerlendirilmelidir.

7.6.1.7 Sürücü bölümü, bu Ekin madde 7.7.5.1.1'de belirtilen şartlardan birine uygun geçiş vasıtasıyla yolcu bölümüne girişi sağlamıyorsa, aşağıdaki şartlar yerine getirilmelidir:

7.6.1.7.1 Sürücü bölümü, her ikisi de aynı yan yüzde bulunmayan iki çıkışa sahip olmalıdır. Bu çıkışlardan bir tanesi pencere ise, bu pencere bu Ekin madde 7.6.3.1 ve madde 7.6.8'de acil çıkış pencereleri için belirtilen şartlara uygun olmalıdır.

7.6.1.7.2 İlave yolcular için, sürücünün yanında bir veya iki koltuğa izin verilmişse, bu durumda bu Ekin madde 7.6.1.7.1'de belirtilmiş olan çıkışların ikisi de kapı olmalıdır. Sürücü koltuğu, direksiyon, motor mahfazası, vites kolu, el freni kumandası vb. donanım çıkış için büyük bir engel oluşturmuyorsa, bu koltuklarda oturanlar için sürücü kapısı, acil çıkış kapısı olarak kabul edilmelidir. Bu ilave yolcular için ayrılmış olan kapı, sürücü için acil çıkış kapısı olarak kabul edilmelidir. Sürücü bölmesine dahil edilen bu bölüme, beşe kadar ilave koltuk konulabilir; ancak, bu ilave koltuklar ve bu koltuklar için sağlanan boşluk, bu yönetmeliğin bütün şartlarına uygun olmalı ve yolcu bölümüne geçişi sağlayan kapılardan en az biri, bu Ekin madde 7.6.3'te acil çıkış kapılarıyla ilgili şartlara uygun olmalıdır.

7.6.1.7.3 Bu Ekin madde 7.6.1.7.1 ve madde 7.6.1.7.2'de belirtilen durumlarda, sürücü bölmesi için sağlanan çıkışlar, bu Ekin madde 7.6.1.1 ve madde 7.6.1.2 maddelerinin gerektirdiği kapılardan veya madde 7.6.1.7.1 ve madde 7.6.1.7.2'de belirtilen durum haricinde, bu Ekin madde 7.6.1.4'ün gerektirdiği çıkışlardan biri olarak değerlendirilmemelidir. Bu Ekin madde 7.6.3'den madde 7.6.7'ye kadar olan maddeler ve madde 7.7.1, madde 7.7.2 ve madde 7.7.7 bu tür çıkışlara uygulanmamalıdır.

7.6.1.8 Sürücü bölmesi ve yakınındaki koltuklara, bu Ekin madde 7.7.5.1.1'de belirtilen şartların birisine uygun bir geçiş vasıtasıyla ana yolcu bölmesinden geçilebiliyorsa, sürücü bölmesinden hiçbir çıkışa gerek yoktur.

7.6.1.9 Bu Ekin madde 7.6.1.8'de belirtilen şartlarda, bölmeden bir sürücü kapısı veya başka bir çıkış sağlanmışsa, bu sadece aşağıdakilerin sağlanması kaydıyla yolcular için bir çıkış olarak kabul edilebilir:

7.6.1.9.1 Bu çıkıştan yararlanabilmek için, direksiyon ile sürücü koltuğu arasına sıkışmadan geçebiliyorsa,

7.6.1.9.2 Bu Ekin madde 7.6.3.1'de gösterilen acil çıkış kapılarının ölçüleri ile ilgili şartları sağlıyorsa.

7.6.1.10 Acil durumda sürücü tarafından hızlı bir şekilde ortadan kaldırılabilmesi kaydıyla, bu Ekin madde 7.6.1.8 ve madde 7.6.1.9, sürücü koltuğu ile yolcu bölümü arasında bir kapı veya diğer bir engelin bulunmasını engellemez. Bölmede bu engel tarafından korunan bir sürücü kapısı, yolcular için bir çıkış olarak değerlendirilmemelidir.

7.6.1.11 Acil çıkış kapı ve pencerelerine ilave olarak, Sınıf II , Sınıf III ve Sınıf B araçlarda, tavan kurtarma kapakları bulunmalıdır. Bu kapaklar, Sınıf I ve Sınıf A araçlarda da bulunabilir. Bu kapakların en az sayısı aşağıdaki gibi olmalıdır.

7.6.2 Çıkışların yerleştirilmesi

Yolcu kapasitesi 22'den fazla olan araçlar, aşağıdaki şartları sağlamalıdır. Yolcu kapasitesi 22'yi aşmayan araçlar, aşağıda gösterilen şartları veya Ek VI madde 1.2'de yer alanları karşılamalıdır:

7.6.2.1 Servis kapısı (kapıları), aracın çalışmasına izin verileceği ülkedeki trafik yönüne karşılık gelen yol tarafına daha yakın olan araç yan yüzüne yerleştirilmeli ve kapıların en az bir adedi, aracın ön yarısında bulunmalıdır. Ancak bu şart, aracın arka yüzünde, tekerlekli sandalye kullanıcıları için bir adet kapı bulunmasına engel değildir.

7.6.2.2 Bu Ekin madde 7.6.1.1'de belirtilen kapılardan ikisi, alanlarının orta noktalarından geçen enlemesine düşey düzlemler arasındaki mesafe, yolcu bölümünün toplam boyunun % 40'ından küçük olmayacak şekilde ayrılmalıdır. Bu kapılardan birisi çift kanatlı kapının bir kanadı ise, yukarıda sözü edilen mesafe, en uzak konumdaki iki kapı arasında ölçülmelidir.

7.6.2.3 Çıkışlar, aracın her iki yanında, esas olarak aynı sayıda olacak şekilde yerleştirilmelidir.

7.6.2.4 En az bir adet acil çıkış aracın sırasıyla arka veya ön yüzüne sırasıyla yerleştirilmelidir. Sınıf I araçlar ile arka kısımları yolcu bölümünden kalıcı olarak kapatılmış araçlarda bir kurtarma kapağı mevcut ise, bu şartın sağlandığı kabul edilmelidir.

7.6.2.5 Aynı taraftaki çıkışlar, araç boyunca uygun aralıklarla yerleştirilmelidir.

7.6.2.6 Servis kapısı olmamak kaydı ile, arka yüzde bir adet kapının bulunmasına izin verilmelidir.

7.6.2.7 Kurtarma kapakları (mevcutsa), aşağıdaki şekilde yerleştirilmelidir:

Sadece bir adet kurtarma kapağı mevcut ise, bu kapak aracın ortadaki üçte birlik kısma yerleştirilmelidir. İki adet kurtarma kapağı mevcut ise, bu kapaklar, aracın boylamasına eksenine paralel bir hat üzerinde, açıklıkların en yakın kenarları arasında en az 2 m mesafe olacak şekilde yerleştirilmelidir.

7.6.3 Çıkışların asgarî ölçüleri

7.6.3.1 Muhtelif çıkışların asgarî ölçüleri, aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir:

7.6.3.2 Yolcu kapasitesi 22'yi aşmayan araçlar, bu Ekin madde 7.6.3.1'de belirtilen şartları veya Ek VI'nın madde 1.1'inde yer alanları karşılayabilir:

7.6.4 Servis kapıları ile ilgili teknik şartlar

7.6.4.1 Her bir servis kapısı, araç hareketsiz durumda iken, içeriden ve dışarıdan kolaylıkla açılabilmelidir (hareket halinde iken açılabilmeleri zorunlu değildir). Bununla birlikte, bu şart, kapıların her durumda içeriden açılabilmeleri kaydı ile dışarıdan kilitlenmesinin engellenmesi şeklinde yorumlanmamalıdır.

7.6.4.2 Kapının dışarıdan açılmasını sağlayan her kumanda veya tertibat, yerden 1000 mm ilâ 1500 mm yükseklikte olmalı ve kapıdan olan uzaklığı ise 500 mm'den fazla olmamalıdır. Sınıf I, Sınıf II ve Sınıf III araçlarda, kapının içeriden açılmasını sağlayan her bir kumanda veya tertibat, tabanın veya kumandaya en yakın basamağın üst yüzeyinden 1000 mm ilâ 1500 mm yükseklikte olmalı ve kapıdan olan uzaklığı ise 500 mm'den fazla olmamalıdır. Bu şart, sürücü bölmesine yerleştirilmiş kumandalara uygulanmamalıdır.

7.6.4.3 Tek kanatlı, mil veya menteşeli, el ile çalışan her bir servis kapısı, araç ilerlerken açık kapının sabit bir nesneye temas etmesi halinde, kapının kapanacağı şekilde mil veya menteşelenmelidir.

7.6.4.4 Elle çalışan servis kapısına çarpma kilit takılmışsa, kilit iki kademeli tipte olmalıdır.

7.6.4.5 Servis kapısının iç kısmında, kapı kapandığında, iç basamakları kapatmak amacıyla tasarlanmış herhangi bir tertibat bulunmamalıdır. Bu durum, kapı kapandığında üzerinde yolcuların durabileceği bir zemin uzantısı oluşturmayan ve kapı açma mekanizmasının ve kapının iç tarafına takılan diğer tertibatların basamak bölümünde bulunmasını engellemez. Bu mekanizma ve donanım, yolcular için tehlike yaratmamalıdır.

7.6.4.6 Sürücü, oturma konumunda iken, yan yüzeylerdeki otomatik olmayan servis kapılarına bitişik iç ve dış alanlarda yolcu bulunup bulunmadığını doğrudan kontrol edemiyorsa, bu amaçla servis kapılarına optik veya benzerî cihazlar yerleştirilmelidir. 22 yolcuyu aşmayan araçların arka yüzündeki bir servis kapısı durumunda, aracın 1 m gerisinde ayakta duran 1,3 m boyundaki bir kişinin varlığı sürücü tarafından tespit edilebiliyorsa, bu şart karşılanmış olarak değerlendirilir.

7.6.4.7 Aracın içine doğru açılan her kapı ve mekanizması, hareket ettiğinde normal kullanım şartlarında yolcuların yaralanmalarına neden olmayacak şekilde yapılmalıdır. Gerekli olduğu durumlarda, uygun koruma tertibatları takılmalıdır.

7.6.4.8 Servis kapısı, tuvalet veya diğer dahilî bölmelere ait kapıların yanına yerleştirilmişse, servis kapısının istem dışı kullanımının önüne geçilmelidir. Bununla birlikte, araç 5 km/h'i aşan bir hızda hareket ettiğinde kapının otomatik olarak kilitlenmesi halinde, bu şart uygulanmaz.

7.6.4.9 Kapasitesi 22 yolcuyu geçmeyen araçlarda, aracın arka yüzündeki servis kapılarında kapı kanatları 115oden fazla veya 85oden az açılmamalı ve açık durumdaki konumunda otomatik olarak durmalıdır. Bu şart, emniyetli olarak yapılabildiğinde, kapının bu açıdan daha fazla açılması ve durdurulması özelliğini engellemez. Örneğin, yükleme için yüksek bir karşı geri hareketi veya aracın arkasında serbest bir yükleme alanı temin etmek için kapıların 270o açılmasını sağlamak.

7.6.5 Güç tahrikli servis kapıları ile ilgili ilave teknik şartlar

7.6.5.1 Acil durumlarda; her bir güç tahrikli servis kapısı, araç hareketsiz durumda iken (hareket halinde iken gerekli değildir) içeriden ve kilitli değilse, güç kaynağının çalışır durumda bulunup bulunmamasına bakılmaksızın, aşağıda özellikleri açıklanmış olan kumandalarla dışarıdan açılabilmelidir:

7.6.5.1.1 Bu kumandalar, gerektiğinde diğer kapı kumandalarının eylemlerini devre dışı bırakacak şekilde öncelikli olmalıdır.

7.6.5.1.2 İç kumandalar, kapı üzerine veya kapıya 300 mm'lik mesafe içinde ve birinci basamaktan 1600 mm'den az olmayan yüksekliğe yerleştirilmelidir.

7.6.5.1.3 Kapıya yaklaşırken ve kapının önünde ayakta dururken, kolayca görülebilmeli ve açıkça tanınabilmeli ve bu kumanda, normal açma kumandalarına ilave olarak konulmuşsa, acil kullanım için olduğu açıkça işaretlenmelidir.

7.6.5.1.4 Kapının hemen önünde, ayakta duran kişi tarafından çalıştırılabilmelidir.

7.6.5.1.5 Kapının açılmasını sağlamalı veya el ile kolaylıkla açılmasına imkân vermelidir.

7.6.5.1.6 Acil çıkış kumandasına ulaşabilmek amacıyla, kolaylıkla sökülebilen veya kırılabilen bir düzenekle korunabilir. Acil kumandanın çalıştırılması veya kumanda üzerindeki koruyucu kapağın sökülmesi, sürücüye sesli ve görüntülü olarak bildirilmelidir.

7.6.5.1.7 Bu Ekin madde 7.6.5.6.2'nin şartlarını sağlamayan sürücü tarafından çalıştırılan bir kapıda, kumandalar, kapıyı açmak amacıyla çalıştırıldıktan ve kapı normal konumuna döndükten sonra kapı, sürücünün kapatma kumandasını müteakip çalıştırmasına kadar kapanmayacak şekilde olmalıdır.

7.6.5.2 Servis kapılarını dışarıdan kilitlemek amacıyla, dışarıdaki acil çıkış kumandaları devreden çıkartmak için sürücünün oturma konumunda iken çalıştıracağı bir cihaz bulunabilir. Bu durumda, dışarıdaki acil çıkış kumandaları, motorun çalışması ile veya araç 20 km/h hıza ulaşmadan önce otomatik olarak tekrar faal hale gelmelidir. Ardından, dışarıdaki acil çıkış kumandaların devre dışı bırakılması otomatik olarak gerçekleşmemeli, sürücünün ilave bir hareketini gerektirmelidir.

7.6.5.3 Her sürücü kontrollü servis kapısı, ayak kumandası durumu hariç, açıkça ve ayırt edilecek şekilde işaretlenen kumandalar kullanıldığında, sürücü koltuğunda otururken çalıştırılabilme özelliğinde olmalıdır.

7.6.5.4 Kapının tamamen kapanmadığı konusunda sürücüyü ikaz etmek üzere, her güç tahrikli servis kapısı, herhangi bir ortam aydınlatma koşulunda normal sürüş konumunda oturan sürücü tarafından açıkça görülebilecek bir görsel ikazı devreye sokmalıdır. Bu görsel ikaz, kapının rijit yapısı tam açık konum ile tam kapalı konumdan 30 mm'lik bir nokta arasındaki her durumda sinyal vermelidir. Bir adet ikaz, bir veya daha fazla sayıda kapı için görev yapabilir. Bununla birlikte, bu tür ikazlar madde 7.6.5.6.1.1 ve madde 7.6.5.6.1.2'nin şartlarını sağlamayan ön servis kapılarına takılmamalıdır.

7.6.5.5 Güç tahrikli bir servis kapısını açmak ve kapamak için sürücü kumandalarının mevcut olması halinde, sürücü açma ve kapama işleminin herhangi bir anında kapının hareketini aksi yöne (tersine) çevirebilmelidir.

7.6.5.6 Her güç tahrikli servis kapısının yapım özellikleri ile kumandaları, bir yolcunun kapı tarafından yaralanma ve kapı kapanırken sıkışma ihtimalini ortadan kaldıracak şekilde olmalıdır.

7.6.5.6.1 Aşağıdaki iki şartın karşılanması halinde, bu şartın sağlandığı kabul edilmelidir.

7.6.5.6.1.1 Birinci şart, kapı kapanırken Ek V'de tanımlanan herhangi bir ölçme noktasında, 150 N'u aşmayan bir tutma kuvveti ile karşı konulduğunda kapı, otomatik olarak tekrar tamamen açılmalı ve otomatik olarak çalışan servis kapıları dışında, kapatma kumandası çalıştırılıncaya kadar açık kalmalıdır. Tutma kuvveti, teknik servisin uygun göreceği herhangi bir yöntemle ölçülebilir. Bu husustaki kılavuz bu Yönetmeliğin Ek V'inde verilmiştir. En büyük kuvvet, 300 N'u aşmamak kaydı ile kısa bir süre için 150 N'un üzerinde olabilir. Yeniden açma sistemi, kesiti 60 mm yükseklik ve 30 mm genişliğe sahip ve köşeleri 5 mm eğrilik yarıçapına sahip deney çubuğu vasıtası ile kontrol edilebilir.

7.6.5.6.1.2 İkinci şart, kapı yolcunun bilek veya parmaklarını sıkıştıracak şekilde kapandığında, aşağıdaki şartlardan birisinin sağlanmasıdır:

7.6.5.6.1.2.1 Kapı, otomatik olarak tamamen (yeniden) açılmalı veya otomatik servis kapıları dışında, kapama kumandası çalıştırılıncaya kadar açık kalmalıdır veya

7.6.5.6.1.2.2 Bilek veya parmaklar, yolcu için yaralanma tehlikesi olmaksızın kapıdan kolaylıkla çekilerek çıkartılabilmelidir. Bu şart, el ile veya bu Ekin madde 7.6.5.6.1.1'de açıklanmış olan, bir ucundaki 300 mm uzunluk boyunca 30 mm kalınlıktan 5 mm'ye inceltilmiş (konikleştirilmiş) deney çubuğu ile kontrol edilebilir. Deney çubuğunun yüzeyi parlatılmamalı veya yağlanmamalıdır. Kapı, deney çubuğunu sıkıştırırsa, çubuk, kolaylıkla çekilerek çıkartılabilmeli veya

7.6.5.6.1.2.3 Kapı, yüksekliği 60 mm, genişliği 20 mm kesite sahip ve köşeleri 5 mm yarıçaplı olacak şekilde yuvarlatılmış olan deney çubuğunun serbestçe geçişine imkân veren bir konumda tutulur. Bu konum, tam kapalı konuma göre, 30 mm'den daha fazla açıklıkta olmamalıdır.

7.6.5.6.2 Aşağıda açıklanan hususlardan birisinin sağlanması durumunda, bir ön servis kapısının bu Ekin madde 7.6.5.6.'nın şartlarını yerine getirdiği kabul edilmelidir.

7.6.5.6.2.1 Kapı, bu Ekin madde 7.6.5.6.1.1 ve madde 7.6.5.6.1.2'nin şartlarını yerine getiriyorsa,

7.6.5.6.2.2 Kapıya yumuşak malzemeden yapılmış kenarlar takılmışsa, bununla birlikte, kapı bu Ekin madde 7.6.5.6.1.1'de açıklanan deney çubuğu üzerine kapandığında yumuşak kenarlar, kapıların rijit kısmı tam kapalı konuma gelecek kadar yumuşak olmamalıdır.

7.6.5.7 Bir güç tahrikli servis kapısının güç beslemesinin sürekli tatbiki ile kapalı tutulduğu durumlarda, kapılara güç beslemesi ile ilgili herhangi bir arıza hakkında, sürücüyü bilgilendirmek amacıyla bir görülür uyarı cihazı bulunmalıdır.

7.6.5.8 Araca hareket engelleme tertibatı takılmışsa, tertibat sadece aracın 5 km/h'ten düşük hızlarında faal olmalı; bu hızın üzerinde çalışmamalıdır.

7.6.5.9 Araca hareket engelleme tertibatı takılmamışsa, herhangi bir güç tahrikli servis kapısının tamamen kapanmadığı durumda, araç durur halden harekete geçirildiğinde, sürücüyü sesli olarak uyaran bir cihaz bulunmalıdır. Bu sesli uyarı, bu Ekin madde 7.6.5.6.1.2.3'te açıklanan şartları sağlayan kapılar için 5 km/h'i aşan araç hızında devreye girmelidir.

7.6.6 Otomatik olarak çalışan servis kapıları ile ilgili ilave teknik şartlar

7.6.6.1 Açma kumandalarının çalışması

7.6.6.1.1 Bu Ekin madde 7.6.5.1'de yer alanlar dışında, her bir otomatik servis kapısının açma kumandası, sadece sürücü tarafından oturma konumunda iken devreye sokulabilmeli ve devre dışı bırakılabilmelidir.

7.6.6.1.2 Devreye sokma ve devre dışı bırakma, bir anahtar (elektrikî) yardımı ile doğrudan yapılabileceği gibi, ön servis kapısının açılması ve kapatılması şeklinde dolaylı olarak da gerçekleştirilebilir.

7.6.6.1.3 Açma kumandalarının sürücü tarafından çalıştırılması, aracın içerisinde ve kapının dışarıdan açılacağı durumlarda, aynı zamanda, aracın dışından görülebilmelidir. Gösterge (örneğin, ışıklı düğme, ışıklı işaret) ilgili kapının üzerinde veya bitişiğinde olmalıdır.

7.6.6.1.4 Anahtar aracılığı ile doğrudan çalıştırılması durumunda, sistemin fonksiyonel durumu, sürücüye örneğin, anahtarın konumu veya gösterge lambası veya ışıklı anahtar vasıtasıyla açıkça bildirilmelidir. Şalter, diğer kumandalarla karıştırılmayacak şekilde, özel olarak işaretlenmeli ve düzenlenmelidir.

7.6.6.2 Otomatik olarak çalışan servis kapılarının açılması

7.6.6.2.1 Açma kumandalarının, sürücü tarafından devreye sokulmasından sonra yolcular tarafından kapının aşağıdaki şekilde açılması mümkün olmalıdır.

7.6.6.2.1.1 Bir düğmeye basılması veya bir ışık engelinden geçilmesi gibi yöntemlerle içeriden ve

7.6.6.2.1.2 Çıkış olarak ayrılmış ve buna uygun olarak işaretlenmiş kapı dışında ışıklı bir düğmeye, ışıklı bir işaretin altındaki düğmeye veya uygun bir talimatla işaretlenmiş benzer düzeneklerle dışarıdan.

7.6.6.2.2 Bu Ekin madde 7.6.6.2.1.1'de belirtilen düğmeye basılması ve bu Ekin madde 7.7.9.1'de anılan, sürücü ile iletişim kurma vasıtalarının kullanılması ile hafızada saklanabilen, sürücü tarafından açma kumandalarının devreye sokulmasından sonra kapının açılmasını sağlayan bir sinyal gönderilebilir.

7.6.6.3 Otomatik olarak çalışan servis kapılarının kapanması:

7.6.6.3.1 Otomatik olarak çalışan bir servis kapısı açıldığında, belirli bir zaman dilimi geçtikten sonra otomatik olarak tekrar kapanmalıdır. Bu zaman dilimi süresi esnasında bir yolcu araca girer veya çıkarsa, bir emniyet tertibatı (bir ayak basma teması, ışıklı engel, tek yönlü geçiş) kapı kapanıncaya kadar geçecek sürenin yeterince uzatılması sağlanmalıdır.

7.6.6.3.2 Kapı kapanırken, araca bir yolcu girer veya çıkarsa, kapanma işlemi otomatik olarak durdurulmalı ve kapı açık konumuna dönmelidir. Geri dönüş, bu Ekin madde 7.6.6.3.1'de açıklanan emniyet tertibatlarından birisi ile veya diğer bir tertibat vasıtasıyla harekete geçirilebilir.

7.6.6.3.3 Bu Ekin madde 7.6.6.3.1'e uygun olarak otomatik olarak kapanmış olan kapı, bu Ekin madde 7.6.6.2'ye göre bir yolcu tarafından tekrar açılabilmelidir. Sürücü açma kumandalarını devre dışı bırakmışsa, bu şart uygulanmamalıdır.

7.6.6.3.4 Otomatik olarak çalışan kapıların açma kumandalarının sürücü tarafından devre dışı bırakılmasının ardından açık kapı, bu Ekin madde 7.6.6.3.1 ve madde 7.6.6.3.2'ye uygun olarak kapanmalıdır.

7.6.6.4 Çocuk arabalı ve hareket engelli yolcular gibi özel hizmetler için ayrılmış kapılarda otomatik kapanma işleminin engellenmesi:

7.6.6.4.1 Sürücü, özel bir kumandayı harekete geçirerek, otomatik kapanma işlemini engelleyebilmelidir. Yolcular da, özel bir düğmeye basmak sureti ile otomatik kapanma işlemini doğrudan engelleyebilmelidir.

7.6.6.4.2 Otomatik kapanma işleminin engellenmesi, sürücüye örneğin, görülür bir ikazla bildirilmelidir.

7.6.6.4.3 Otomatik olarak kapanma işleminin tekrar eski haline getirilmesi, her halûkârda sürücü tarafından sağlanabilmelidir.

7.6.6.4.4 Bu Ekin madde 7.6.6.3'ü, kapının müteakip kapanma işlemine uygulanmalıdır.

7.6.7 Acil çıkış kapıları için teknik şartlar

7.6.7.1 Acil çıkış kapıları, araç hareketsiz durumda iken içeriden ve dışarıdan kolaylıkla açılabilmelidir. Bununla birlikte bu şart, kapının her durumda normal açma mekanizması ile açılabilmesi kaydıyla, dışarıdan kilitlenmesinin engellenmesi şeklinde yorumlanmamalıdır.

7.6.7.2 Acil çıkış kapıları, bu kapıların kullanımı esnasında bu Ekin madde 7.6.5.1'de açıklanan kumanda faaliyete geçirilip normal konumuna getirildiğinde, sürücünün kapama kumandasını çalıştırmasına kadar tekrar kapanmıyorsa, güç tahrikli tipte olmamalıdır. Ayrıca kapılar, kapasitesi 22 yolcuyu aşmayan araçlardaki kapılar dışında, kayan (sürgülü) tipte olmamalıdır. Bu araçlar için, 74/297/AT Yönetmeliğine uygun olarak ön bariyer çarpma deneyine tâbi tutulduktan sonra alet kullanmadan açılabilme özelliği gösterilmiş olan kayar kapı, acil çıkış kapısı olarak kabul edilebilir.

7.6.7.3 Acil çıkış kapılarını dışarıdan açan her kumanda veya düzenek, yerden 1000 mm ile 1500 mm arasında olmalı ve kapıdan yatay uzaklığı ise 500 mm'yi aşmamalıdır. Sınıf I, Sınıf II ve Sınıf III araçlarda acil çıkış kapısını içeriden açan her kumanda veya düzenek, zeminin veya kumandaya en yakın basamağın üst yüzeyinden itibaren 1000 mm ile 1500 mm arasında olmalı ve kapıdan yatay uzaklığı ise 500 mm'yi aşmamalıdır. Bu şart, sürücü alanında bulunan kumandalara uygulanmamalıdır.

7.6.7.4 Aracın yan duvarına yerleştirilen menteşeli acil çıkış kapıları, kapıların ön kenarlarından menteşelenmeli ve dışarıya doğru açılmalıdır. Kontrol kayışları, zincirleri veya diğer kısıtlama düzeneklerine, kapının açılmasına ve en az 1000de açık kalmalarına engel olmamaları kaydı ile, izin verilmelidir. Bir vasıta, acil çıkış kapısı geçiş açıklığına serbest geçişi yeterli hale getiriyorsa, 1000lik asgarî açı uygulanmamalıdır.

7.6.7.5 Acil çıkış kapıları, istem dışı çalışmaya karşı güvenli olmalıdır. Bununla birlikte, araç 5 km/h'in üzerindeki hızlarda seyrederken kapılar otomatik olarak kilitleniyorsa, bu şart uygulanmamalıdır.

7.6.7.6 Sürücüyü, kapıların güvenli olarak kapatılmadığı durumlarda uyarmak amacıyla; bütün acil çıkış kapılarında sesli uyarı cihazı bulunmalıdır. Bu uyarı cihazı kapının hareketi ile değil, kapı mandalı veya kapı kolunun hareketi ile çalışmalıdır.

7.6.8 Acil çıkış pencereleri için teknik şartlar

7.6.8.1 Her menteşeli veya itilerek çıkartılabilir acil çıkış penceresi dışarıya açılmalıdır. İtilerek çıkartılabilir olanlar kullanıldıklarında, araçtan tamamen kopmamalıdır. İtilerek çıkartılabilir pencerelerin dikkatsizlik veya yanlışlıkla kullanılması etkin bir şekilde önlenmelidir.

7.6.8.2 Her acil çıkış penceresi aşağıda belirtilen özelliklerden birine sahip olmalıdır:

7.6.8.2.1 Aracın içerisinden ve dışarısından, uygunlukları kabul edilmiş bir düzenek vasıtasıyla, kolaylıkla veya anîden açılabilmeli veya

7.6.8.2.2 Kolaylıkla kırılabilir emniyet camından yapılmalıdır. Bu ikinci şart, lamine camdan veya plâstik malzemeden yapılmış levhaların kullanılmasını engeller. Camların kırılmasını sağlamak amacıyla her bir acil çıkış penceresi bitişiğinde, araç içindeki kişilerin kolaylıkla ulaşabilecekleri şekilde bir alet bulunmalıdır.

7.6.8.3 Dışarıdan kilitlenebilen her acil çıkış penceresi, her seferde aracın içinden açılabilecek şekilde imal edilmelidir.

7.6.8.4 Acil çıkış penceresi, üst kenarından yatay olarak menteşelenmiş bir tipte ise pencereyi tam açık konumda tutâbilmek amacıyla, uygun bir tertibat bulunmalıdır. Menteşeli her acil çıkış penceresi, aracın içinden veya dışından, serbest geçişi engellemeyecek şekilde çalışmalıdır.

7.6.8.5 Aracın yan yüzeyine takılan acil çıkış penceresinin alt kenarının, pencerenin hemen altındaki zeminin ortak seviyesine göre yüksekliği (tekerlek veya şanzıman muhafazası gibi kısmî yükseltiler dışında) menteşeli acil çıkış pencerelerinde 1200 mm'den büyük ve 650 mm'den küçük veya kırılabilir cam olması durumunda ise, 500 mm'den küçük olmamalıdır.

Bununla birlikte, menteşeli acil çıkış pencerelerinde, pencere açıklığının yolcuların araçtan düşme ihtimalini önlemek için 650 mm yüksekliğe kadar bir mahfaza ile teçhiz edilmesi kaydı ile, alt kenarın yüksekliği en az 500 mm olacak şekilde azaltılabilir. Pencere açıklığının, muhafaza ile teçhiz edilmesi durumunda, pencere açıklığının muhafazanın üzerinde kalan ölçüleri, bir acil çıkış penceresi için belirtilen en küçük ölçülerden daha küçük olmamalıdır.

7.6.8.6 Sürücü koltuğundan açıkça görülemeyen menteşeli her acil çıkış penceresine, pencere tamamen kapanmadığında, sürücüyü uyarmak için sesli bir uyarı cihazı takılmalıdır. Bu cihaz, pencerenin kendi hareketi ile değil, pencere kilidinin hareketi ile devreye girmelidir.

7.6.9 Kurtarma kapakları için teknik şartlar

7.6.9.1 Her kurtarma kapağı, aracın içinden ve dışından, serbest geçişi engellemeyecek şekilde çalışmalıdır.

7.6.9.2 Tavan kurtarma kapakları, itilerek çıkartılabilir veya menteşeli olmalı veya kolayca kırılabilen emniyet camından yapılmalıdır. Taban kurtarma kapakları, itilerek çıkartılabilir veya menteşeli olmalı ve emniyetli olarak kapanmadığında, sürücüyü uyaracak sesli bir uyarı cihazı takılmalıdır. Bu cihazı, kapağın kendi hareketi değil, taban kurtarma kapak kilidi harekete geçirmelidir. Taban kurtarma kapakları, istem dışı çalışmaya karşı güvenli olmalıdır. Bununla birlikte araç 5 km/h'in üzerindeki hızlarda seyrederken, taban kurtarma kapakları otomatik olarak kilitleniyorsa, bu şart uygulanmamalıdır.

7.6.9.3 İtilerek çıkartılabilir tipler kullanıldıklarında, bunlar diğer karayolu kullanıcıları için tehlike oluşturacak şekilde, araçtan tamamen kopmamalıdır. İtilerek çıkartılabilir kurtarma kapaklarının kazara çalışması, etkin olarak önlenmiş şekilde olmalıdır. İtilerek çıkartılabilir taban kapakları, sadece yolcu bölümünün içine açılmalıdır.

7.6.9.4 Menteşeli kurtarma kapakları, aracın önüne veya arkasına doğru olan kenar boyunca ve en az 100o'lik açı yapacak şekilde menteşelenmelidir. Menteşeli taban kurtarma kapakları, yolcu bölümünün içine açılmalıdır.

7.6.9.5 Kurtarma kapakları, içerden ve dışardan kolaylıkla açılabilmelidir. Bununla birlikte bu şart, kurtarma kapaklarının her zaman normal açma veya sökme mekanizması kullanılarak içeriden açılabilmesi veya sökülebilmesi kaydı ile boş iken aracı emniyet altına almak amacıyla kurtarma kapaklarının kilitlenme imkânının engellenmesi şeklinde yorumlanmamalıdır. Kapağın kolaylıkta kırılabilir özellikte olması durumunda, araç içindeki kişilerin kolayca ulaşabilecekleri şekilde, kapağın yanında, kapağın kırılmasını sağlayacak bir alet bulunmalıdır.

7.6.10 Çekilebilir basamaklar için teknik şartlar

Çekilebilir basamaklar takılmış ise, bunlar aşağıdaki şartlara uygun olmalıdır:

7.6.10.1 Çekilebilir basamakların çalışması, karşılık gelen servis kapısı veya acil çıkış kapısının çalışması ile eş zamanlı olabilir.

7.6.10.2 Kapı kapatıldığında, çekilebilir basamağın hiçbir kısmı karoseriyi sınırlayan çizginin 10 mm'den daha ötesine çıkıntı yapmamalıdır.

7.6.10.3 Kapı açıldığında ve çekilebilir basamak uzatılmış konumda olduğunda, yüzey alanı bu Ekin madde 7.7.7'sinin şartlarına uygun olmalıdır.

7.6.10.4 Güç tahrikli basamak durumunda, basamak uzatılmış konumda iken aracın durur halden kendi gücü ile hareket etmesi mümkün olmamalıdır. Elle çalıştırılan bir basamak durumunda, basamak tamamen geri çekilmediğinde, bir ikaz düzeni sürücüyü sesli olarak uyarmalıdır.

7.6.10.5 Güç tahrikli bir basamak, araç hareket halinde iken uzatılamamalıdır. Basamağı çalıştıran cihaz arızalanırsa, basamak geri çekilmeli ve çekili konumda kalmalıdır. Bununla birlikte ilgili kapının çalışması, bu tür bir arızanın olması halinde veya hasarlanan veya engellenen bir basamak tarafından engellenmemelidir.

7.6.10.6 Bir yolcu, güç tahrikli çekilebilir basamak üzerinde dururken, ilgili kapı kapanmamalıdır. Bu şarta uygunluk basamak merkezindeki 15 kg'lık küçük bir çocuğu temsil eden bir kütle konarak kontrol edilmelidir. Bu şart sürücünün doğrudan görüş alanındaki kapılara uygulanmamalıdır.

7.6.10.7 Çekilebilir basamağın hareketi, otobüs duraklarında bekleyen yolculara veya otobüste bulunanlara bedensel zarar vermemelidir.

7.6.10.8 Öne veya arkaya bakan çekilebilir basamakların köşeleri 5 mm'den az olmayan bir yarıçapa kadar yuvarlatılmalıdır. Kenarlar, 2,5 mm'den az olmayan bir yarıçapa yuvarlatılmalıdır.

7.6.10.9 Yolcu kapısı açıldığında, çekilebilir basamak uzatılmış konumda emniyetli şekilde kalmalıdır. 136 kg'lık bir kütle, tekli basamağın merkezine yerleştirildiğinde veya 272 kg'lık bir kütle çiftli basamağın merkezine yerleştirildiğinde basamağın herhangi bir noktasındaki eğilme 10 mm'yi aşmamalıdır.

7.6.11 İşaretlemeler

7.6.11.1 Her acil çıkış içeriden ve dışarıdan örnekleri aşağıdaki belirtilenler gibi bir ifade ile işaretlenmelidir.

Bu ifade ihtiyaç duyulması halinde 23/12/2003 tarihli ve 25325 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliğinin (92/58/AT) Ek II madde 3.4'e uygun sembollerle tamamlanır

7.6.11.2 Servis kapılarının ve tüm acil çıkışların acil kumandaları, aracın içinden ve dışından, temsilî bir sembol veya açık anlatımlı ibarelerle işaretlenmelidir.

7.6.11.3 Çalışma yöntemi ile ilgili açık talimatlar, bir çıkışın her acil kumandası üzerine veya yakınına konulmalıdır.

7.6.11.4 Yukarıdaki madde 7.6.11.1 ilâ madde 7.6.11.3'e uymak üzere tasarlanan herhangi bir metin işaretlemelerinde kullanılacak lisan, ilgili ülke/ülkelerin yetkili mercileri gerekli görürse, ilgili olan aracın pazara sunulması için başvuru yapıldığı ülke/ülkelerde düşünülen onay kuruluşu tarafından belirlenmelidir. Aracın tescil edileceği ülke/ülkelerin onay kuruluşu bu lisanı değiştirmişse, bu değişiklik, yeni bir tip onay işlemini gerektirmemelidir.

7.7 İç düzenlemeler

7.7.1 Servis kapılarına geçiş (Ek III, Şekil 1)

7.7.1.1 Kapının monte edildiği yan duvardan aracın içerisine doğru uzanan serbest boşluk; 20 mm kalınlık, 400 mm genişlik ve zeminden 700 mm yüksekliğe sahip düşey dikdörtgen panel ile bu panelin üzerine simetrik olarak ilave edilmiş, yüksekliği ilgili araç sınıfına göre belirlenen, 550 mm genişliğindeki ikinci panelin serbest geçişine izin vermelidir. Aracın içerisine en yakın yüzün oluşturduğu düzlem, kapı açıklığının en dış kenarına teğet iken ikili panel, başlangıç konumundan, birinci basamağa temas eden konuma kadar kapı açıklığına paralel olarak taşınmalı; ardından panel, girişi kullanan kişinin muhtemel hareket yönüne göre dik açılarda tutulmalıdır.

7.7.1.2 Üst dikdörtgen panelin yüksekliği, aşağıdaki çizelgede belirtildiği gibi, ilgili araç sınıf ve kategorisi için olmalıdır. Alternatif olarak yüksekliği 500 mm olan üst ve alt panellerin genişliği arasında bir geçiş oluşturan yamuk kesit kullanılabilir. Bu durumda, üst panelin dikdörtgen ve yamuk şeklindeki bölümünün toplam yüksekliği, yolcu kapasiteleri 22'yi aşan bütün araç sınıfları için 1100 mm ve kapasitesi 22 yolcuyu aşmayan araç sınıfları için 950 mm olmalıdır.

7.7.1.3 İkili panelin merkez hattı, başlangıç konumundan itibaren 300 mm hareket ettirildiğinde ve bu ikili panel basamak yüzeyine temas ederken, bu konumda tutulmalıdır.

7.7.1.4 Geçit koridoru açıklığını deneye tâbi tutmak için kullanılan silindir biçimli (Ek III, Şekil 6), geçit koridorundan başlayarak, merkez hattı en üst basamağın üst kenarını içine alan düşey düzleme ulaşıncaya kadar veya üst silindire teğet olan bir düzlem ikili panele temas edene kadar (hangisi önce oluşursa), bir kişinin araçtan ayrılırken takip edeceği muhtemel hareket yönünde hareket ettirilmeli ve bu konumda tutulmalıdır.

7.7.1.5 Bu Ekin madde 7.7.1.4'te belirtilen konumdaki silindir biçimli ve bu Ekin madde 7.7.1.3'te belirtilen ikili panel arasında, üst ve alt sınırları Ek III, Şekil 2'de gösterilen serbest bir boşluk bulunmalıdır. Bu serbest boşluk, şekil ve ölçüleri, bu Ekin madde 7.7.5.1'de açıklanan silindir biçimli şeklin aynısı olan ve orta kesiti ile kalınlığı 20 mm'yi aşmayan düşey panelin serbest geçişine imkân vermelidir. Bu panel, silindir biçimli şeklin teğet konumundan, dış tarafı ikili panelin iç tarafı ile temas edinceye kadar, basamak üst kenarlarının tanımladığı düzlem veya düzlemlerle temas ederek, girişi kullanan bir kimsenin muhtemel hareket yönünde hareket ettirilmelidir (Ek III, Şekil 2).

7.7.1.6 Bu şekil için serbest geçiş açıklığı, öne veya arkaya bakan bir koltuğun sıkıştırılmamış herhangi bir minderinin önündeki 300 mm'ye veya tekerlek çıkıntıları üzerine takılan koltukların önündeki 225 mm'ye ve koltuk minderinin üst yüksekliğine kadar uzayan boşluğu kapsamamalıdır.

7.7.1.7 Katlanabilir bir koltukta bu boşluk, koltuğun kullanım konumunda belirlenmelidir.

7.7.1.8 Bununla birlikte, mürettebat tarafından kullanılan katlanabilir koltuk, aşağıdaki şartları sağlaması kaydıyla, kullanım konumunda iken servis kapısına geçişi engelleyebilir:

7.7.1.8.1 Bu koltuğun sadece mürettebatın kullanımına ayrılmış olduğunun, gerek araçta ve gerekse AT tip onay belgesinde (Ek II İlave 2) açıkça belirtilmesi halinde,

7.7.1.8.2 Kullanılmadığı durumlarda koltuğun, bu Ekin madde 7.7.1.1 veya madde 7.7.1.2, madde 7.7.1.3, madde 7.7.1.4 ve madde 7.7.1.5'te açıklanan şartların sağlanmasını gerekli kılacak şekilde, otomatik olarak katlanması halinde,

7.7.1.8.3 Kapının bu Ekin madde 7.6.1.4'ün amacı için zorunlu çıkış olarak kabul edilmemesi halinde,

7.7.1.8.4 Koltuk kullanım konumunda ve katlanmış durumda iken, koltuğun hiçbir parçasının, en arka konumunda bulunan sürücü koltuğunun oturma yüzeyinin merkezinden ve aracın aksi yönüne monte edilmiş dış geri görüş aynasının (dış dikiz aynası) merkezi arasındaki düşey düzlemin önünde olmaması halinde.

7.7.1.9 Kapasitesi 22 yolcuyu aşmayan araçlarda, kapı aralığı (geçişi) ve yolcuların buraya ulaşmasını sağlayan güzergâh aşağıdakilere sahipse, engellenmemiş olarak kabul edilmelidir:

7.7.1.9.1 Aracın boylamasına eksenine paralel olarak ölçüldüğünde, herhangi bir noktada 220 mm'den az olmayan ve taban veya basamakların 500 mm'den daha yukarısındaki herhangi bir noktada 550 mm'den az olmayan bir açıklık varsa (Ek III, Şekil 3),

7.7.1.9.2 Aracın boylamasına eksenine dik olarak ölçüldüğünde, herhangi bir noktada 300 mm'den az olmayan ve taban veya basamakların 1200 mm'den daha yukarısındaki herhangi bir noktada 550 mm'den az olmayan veya tavanın altında 300 mm'den az olmayan bir açıklık varsa (Ek III, Şekil 4).

7.7.1.10 Bu Ekin madde 7.6.3.1'deki servis kapısı ve acil çıkış kapısı ölçüleri ve bu Ekin madde 7.7.1.1'den madde 7.7.1.7'ye, madde 7.7.2.1'den madde 7.7.2.3'e kadar olan maddeler ve madde 7.7.5.1, madde 7.7.8.5'in şartları teknik olarak müsaade edilen azamî kütlesi 3,5 tonu aşmayan ve her koltuğu en az iki kapıda engellenmemiş geçişe sahip olan 12'ye kadar yolcu koltuklu Sınıf B araca uygulanmamalıdır.

7.7.1.11 Geçiş alanlarındaki asgarî taban eğimi, aracın çalışır vaziyetteki kütlesi, yatay bir düzlem üzerinde duran araçla birlikte ölçüldüğünde % 5'i aşmamalıdır. Karoseri alçaltma/yükseltme mekanizması çalıştırılmış olmamalıdır.

7.7.2 Acil çıkış kapılarına geçiş (Ek III, Şekil 5)

Aşağıdaki şartlar, kapasitesi 22 yolcuyu aşmayan araçlarda acil çıkışlar olarak kullanılan sürücü kapılarına uygulanmamalıdır.

7.7.2.1 Geçit koridoru ile acil çıkış kapısı açıklığı arasındaki serbest boşluk, 300 mm çap ve tabandan 700 mm yüksekliğe sahip düşey silindir ile bu silindirin üzerine eklenmiş 550 mm çapındaki destekleyici ikinci bir düşey silindirin oluşturduğu, toplam yüksekliği 1400 mm olan komplenin serbest geçişine imkân vermelidir. Üst kısmı, yatayla 30o'yi aşmayacak şekilde eğimli hale getirildiğinde (pah verildiğinde) üst silindirin tepedeki çapı 400 mm'ye kadar azaltılabilir.

7.7.2.2 Birinci silindirin tabanı, ikinci silindirin izdüşümünde olmalıdır.

7.7.2.3 Geçit koridoru boyunca katlanabilir koltukların yerleştirilmesi durumunda silindirin serbest boşluğu koltuk kullanım konumlarında iken belirlenmesi gerekir.

7.7.2.4 İkili silindire alternatif olarak, bu Ekin madde 7.7.5.1'de açıklanan ölçme aleti kullanılabilir (Ek III, Şekil 6).

7.7.3 Acil çıkış pencerelerine geçiş

7.7.3.1 Deney mastarının, her acil çıkış penceresi vasıtasıyla geçit koridorundan araç dışına çıkarılması mümkün olmalıdır.

7.7.3.2 Deney mastarının hareket yönü, araçtan tahliye edilen yolcunun beklenilen hareket yönünde olmalıdır. Deney mastarı bu hareket yönüne dik tutulmalıdır.

7.7.3.3 Deney mastarı 600x400 mm ölçülerinde, köşeleri 200 mm yarıçaplı ince bir plâka şeklinde olmalıdır. Bununla birlikte acil çıkış penceresinin aracın arkasında olması halinde, deney mastarının köşeleri 175 mm eğrilik yarıçapında olmak üzere 1400 x 350 mm ölçülerinde olabilir.

7.7.4 Kurtarma kapaklarına geçiş

7.7.4.1 Tavandaki kurtarma kapakları

7.7.4.1.1 Sınıf I dışındaki araçlarda, en az bir kurtarma kapağı, bir kenar açısı 20o ve 1600 mm yüksekliğe sahip olan dört kenarlı kesik bir piramit, bir koltuğun bir kısmına veya eş değer desteğe temas edecek şekilde yerleştirilmelidir. Piramidin ekseni düşey olmalı ve küçük kesiti ile kurtarma kapağının açıklık alanı temas etmelidir. Destekler, kullanım konumlarında kilitlenebilir olması kaydıyla katlanabilir veya hareketli olabilir. Doğrulama için bu konum dikkate alınmalıdır.

7.7.4.1.2 Tavan yapısının kalınlığı 150 mm'den fazla olduğunda, piramidin küçük kesiti kurtarma kapağı açıklık alanına, tavanın dış yüzeyi seviyesinde temas etmelidir.

7.7.4.2 Tabandaki kurtarma kapakları

Tabana takılan bir kurtarma kapağında, kapak aracın dışına doğrudan ve serbest geçişi sağlamalı ve kapak üzerinde geçit koridorunun yüksekliğine eş değer net bir boşluk olduğunda takılmalıdır. Herhangi bir ısı kaynağı veya hareketli aksam kurtarma kapağı açıklığının herhangi bir kısmından en az 500 mm uzaklıkta olmalıdır.

Köşeleri 200 mm yarıçaplı, 600 mm x 400 mm ölçülerine sahip ince plâka şeklindeki bir deney mastarının yatay konumda aracın tabanına göre 1 metre yükseklikten yere taşınması mümkün olmalıdır.

7.7.5 Geçit koridorları (Ek III, Şekil 6)

7.7.5.1 Araç geçit koridorları deney mastarının serbest geçişine izin verecek şekilde tasarımlanmalı ve yapılmalıdır. Deney mastarı, aralarında ters kesik koni olan ve ölçüleri mm cinsinden aşağıdaki çizelgede verilen iki adet ortak eksenli silindirden oluşur:

Yataya göre 30o yi aşmayan bir pah varsa, üst silindirin tepedeki çapı 300 mm'ye düşürülebilir.

Ölçme tertibatı (mastarı), mevcutsa, askılı tutamaklara veya emniyet kemeri parçası gibi esnek parçalara temas edebilir ve onları öteleyebilir.

7.7.5.1.1 Bir koltuğun veya koltuk sıralarının önünde bir çıkış yoksa;

7.7.5.1.1.1 Öne bakan koltuklarda bu Ekin madde 7.7.5.1'de belirtilen silindir biçimli mastarın ön kenarı en azından, en ön sıra koltuğun arkasının en ön noktasına enine düşey düzlem teğet oluncaya kadar ulaşmalı ve bu konumda tutulmalıdır. Bu düzlemden itibaren, Ek III, Şekil 7'de gösterilen, paneli silindir biçimli mastar ile temas konumundan başlayan, aracın dışına bakan panel kenarına 660 mm bir mesafede öne doğru yer değiştirecek şekilde hareket ettirmek mümkün olmalıdır.

7.7.5.1.1.2 Yana bakan koltuklarda, silindir biçimli mastarın ön kısmı, en azından ön koltuğun merkezinden geçen düşey düzlemle eş merkezli olan enine düzleme ulaşmalıdır (Ek III, Şekil 7).

7.7.5.1.1.3 Arkaya bakan koltuklarda, silindir biçimli mastarın ön kısmı, en azından ön koltuğun veya ön sıra koltuğun koltuk minderlerinin yüzüne teğet olan enine düşey düzleme ulaşmalıdır (Ek III, Şekil 7).

7.7.5.2 Sınıf I araçlarda, alt silindirin çapı aşağıda belirtilenlerin arkasına doğru geçit koridorunun herhangi bir kısmına 450 mm'den 400 mm'ye azaltılabilir:

7.7.5.2.1 Arka dingilin (birden fazla arka dingilli araçlarda öndeki arka dingil) merkez hattının 1,5 m önüne yerleştirilmiş bir enine düşey düzlem ve

7.7.5.2.2 En arkadaki servis kapısının arka kenarına yerleştirilen enine düşey düzlem.

7.7.5.3 Sınıf III araçlarda, geçit koridorunun bir tarafındaki veya her iki tarafındaki koltuklar yana doğru hareket edebilir; böylece geçit koridorunda ayakta duran bir kişinin kolayca ulaşabileceği her bir koltuk üzerindeki kontrol mekanizmasının çalışması, koltuğun kolayca tekrar eski konumuna getirilmesi ve mümkünse yüklü iken bile otomatik olarak en az 300 mm genişliğe karşılık gelen konuma koltuğun kolaylıkla getirilebilmesinin mümkün olması kaydıyla, 220 mm çaplı bir alt silindire karşılık gelen değere kadar koridor geçit genişliği azaltılabilir.

7.7.5.4 Mafsallı araçlarda bu Ekin madde 7.7.5.1'de belirtilen ölçme tertibatı, körük kısmından hiçbir engelle karşılaşmadan geçebilmelidir. Körüğün parçaları dahil olmak üzere, bu bölümü kapatan yumuşak kaplamanın hiçbir kısmı geçit koridoru içine çıkıntı yapmamalıdır.

7.7.5.5 Geçit koridorunda basamak bulunabilir. Bu tür basamakların genişliği, basamakların üst kısmındaki üst geçit koridoru genişliğinden az olmamalıdır.

7.7.5.6 Geçit koridorunda oturmak üzere yolculara ayrılan katlanabilir koltuğa izin verilmez.

7.7.5.7 Madde 7.7.5.3'te belirtilen şartlara tabi olan sınıf III araçlar hariç, geçit koridoruna taşan bir konumda bulunan, yanlara doğru kayan koltuklara müsaade edilmemelidir.

7.7.5.8 Bu Ekin madde 7.7.1.9'un uygulandığı araçlarda, söz konusu maddede belirtilen giriş ölçülerine itibar edilmesi kaydıyla geçit koridoru gerekli değildir.

7.7.5.9 Geçit koridorunun ve geçişlerin yüzeyi, kaymayı engelleyici olmalıdır.

7.7.6 Geçit koridoru eğimi

Yatay bir yüzey üzerindeki yüksüz araçla ve karoseri alçaltma/yükseltme mekanizması (kneeling) çalıştırılmadan ölçülen geçit koridoru eğimi aşağıdaki değerleri aşmamalıdır:

7.7.6.1 Sınıf I, Sınıf II ve Sınıf A araçlarda % 8,

7.7.6.2 Alçak tabanlı Sınıf I veya Sınıf II araçların geçit koridorlarının iç kısmına göre ikinci dingilin merkez hattının ve üçüncü dingilin (uygunsa) önünde veya arkasında 2 m'yi aşmayan alanda ve toplam uzunluk olarak 2 m'yi aşmayacak şekilde % 12,5,

7.7.6.3 Sınıf III ve Sınıf B araçlarda % 12,5 ve

7.7.6.4 Aracın boylamasına simetri eksenine dik düzlemde % 5.

7.7.7 Basamaklar (Ek III, Şekil 8)

7.7.7.1 Karoseri alçaltma/yükseltme sistemi çalışmazken azamî ve asgarî yükseklikler ile servis ve acil çıkış kapılarındaki ve araç içerisindeki yolcu basamaklarının asgarî derinliği aşağıdaki gibi olmalıdır:

7.7.7.1.1 Alçak geçit koridorundan bir oturma alanına geçiş basamak olarak değerlendirilmemelidir. Bununla birlikte, geçit koridoru yüzeyi ile oturma alanının zemini arasındaki düşey mesafe 350 mm'yi geçmemelidir.

7.7.7.2 Bu Ekin madde 7.7.7'nin amacı bakımından, bir basamağın yüksekliği genişliğin ortasından ölçülür. Ayrıca, imalatçılar özellikle hareket engelli yolcuların geçişlerini dikkate alarak, basamak yüksekliğini ez az seviyede tutmalıdır.

7.7.7.3 Aracın ilk basamağının yerden yüksekliği, bu Ekin madde 2.18'de belirtilen çalışır vaziyetteki kütlede, madde 2.19'a uygun olarak beyan edilen teknik olarak müsaade edilen azamî yüklü kütle için imalatçı tarafından belirtilen lâstik donanımı ve basıncında, araç düz bir zemin üzerinde iken ölçülmelidir.

7.7.7.4 Birden fazla basamak olması halinde, her basamak bir sonraki basamağın düşey izdüşümü alanı içine 100 mm'ye kadar genişleyebilir ve ayak basma alt yüzeyindeki izdüşüm en az 200 mm serbest yüzey bırakmalıdır (Ek III, Şekil 8). Basamak çıkıntıları takılıp düşme riskini azaltacak şekilde tasarımlanmalı ve zıt renklerde olmalıdır.

7.7.7.5 Her basamağın genişliği ve şekli, basamak üzerine aşağıdaki çizelgede belirtilen dikdörtgen konulduğunda, uygun dikdörtgen alanı bu basamaktan % 5'ten fazla taşmayacak şekilde olmalıdır. Çift kanatlı kapı geçişlerinin her bir yarısı bu şartı sağlamalıdır.

7.7.7.6 Bütün basamaklar kaymaya dirençli yüzeye sahip olmalıdır.

7.7.7.7 Yüksüz araç, düzgün ve yatay bir yüzeyde normal seyir koşullarında iken (karoseri alçaltma/yükseltme sistemi çalışmıyor durumda) basamağın herhangi bir yöndeki azamî eğimi %5'i aşmamalıdır.

7.7.8 Yolcu koltukları ve oturan yolculara ait boşluklar

7.7.8.1 Asgarî koltuk genişliği

7.7.8.1.1 Oturma konumunun merkezinden geçen düşey düzlemden ölçüldüğünde, asgarî koltuk minderi genişliği F ölçüsü (Ek III, Şekil 9):

Sınıf I, Sınıf II, Sınıf A, Sınıf B 200 mm

Sınıf III 225 mm

7.7.8.1.2 Sıkıştırılmamış oturma minderinin üzerindeki 270 mm ve 650 mm arasındaki yüksekliklerde, bu oturma konumunun merkezinden geçen düşey düzlemden ölçüldüğünde, her oturma konumu için mevcut boşluğun asgarî genişliği G ölçüsü aşağıdakilerden az olmamalıdır (Ek III, Şekil 9):

Tek koltuklar 250 mm

İki veya daha fazla yolcu için sürekli sıra koltuklar 225 mm

7.7.8.1.3 Genişliği 2,35 m veya daha az olan araçlar için, sıkıştırılmamış oturma minderinin üzerindeki 270 mm ve 650 mm arasındaki yüksekliklerde, oturma konumunun merkezinden geçen düşey düzlemden ölçüldüğünde, her oturma konumu için mevcut boşluğun genişliği 200 mm olmalıdır (Ek III, Şekil 9 (a)). Bu madde ile uyumlu olması için bu Ekin madde 7.7.8.1.2'nin şartları uygulanmamalıdır.

7.7.8.1.4 Kapasitesi 22 yolcuyu geçmeyen araçlar için aracın duvarına bitişik koltuklarda, mevcut boşluk üst kısmındaki yüksekliği 100 mm ve tabanı 20 mm olan bir üçgeni kapsamaz (Ek III, Şekil 10). İlaveten, emniyet kemerleri, bunların bağlantı parçaları ve güneş siperi için gerek duyulan boşluk istisna olarak kabul edilmelidir.

7.7.8.2 Koltuk minderinin asgarî derinliği (K ölçüsü, Ek III, Şekil 11)

Koltuk minderinin asgarî derinliği aşağıdaki gibi olmalıdır:

7.7.8.2.1 Sınıf I, Sınıf A ve Sınıf B araçlarda 350 mm ve

7.7.8.2.2 Sınıf II ve Sınıf III araçlarda 400 mm.

7.7.8.3 Koltuk minderinin yüksekliği (H ölçüsü, Ek III, Şekil 11)

Sıkıştırılmamış koltuk minderinin zemine göre yüksekliği, zemin ile koltuk minderinin ön üst yüzeyine teğet yatay düzlem arasındaki mesafe, 400 ile 500 mm olacak şekilde olmalıdır. Ancak, tekerlek çıkıntısı ve motor bölümü üzerinde 350 mm'den az olmamak kaydıyla bu yükseklik azaltılabilir.

7.7.8.4 Koltuk boşluğu (Ek III, Şekil 12)

7.7.8.4.1 Aynı yöne bakan koltuklarda, sırtlığın önü ile öndeki koltuk sırtlığının arkası arasındaki mesafe (H ölçüsü), koltuk minderinin üst noktası ile ve zeminden 620 mm yükseklik arasındaki tüm noktalarda yatay olarak ölçüldüğünde, aşağıdaki ölçülerden küçük olmamalıdır:

7.7.8.4.2 Tüm ölçüler, koltuk minderi ve sırtlığı sıkıştırılmamış halde ve tek oturma yerinin orta noktasından geçen düşey düzlemde alınmalıdır.

7.7.8.4.3 Yüz yüze bakan, enlemesine yerleştirilen koltuklarda, sırtlıkların ön yüzleri arasındaki asgarî mesafe oturma minderinin en üst noktalarında çapraz olarak ölçüldüğünde, 1300 mm'den az olmalıdır.

7.7.8.4.4 Arkaya yatan yolcu koltuklarında ve ayarlanabilir sürücü koltuklarında, sırtlıkları ve diğer ayarları imalatçı tarafından belirlenen normal kullanım konumunda iken ölçümler yapılmalıdır.

7.7.8.4.5 Sırtlığın arkasına katlanabilir masa takılmışsa, ölçme masa kapalıyken yapılmalıdır.

7.7.8.4.6 Operatörün veya kullanıcının aracın iç yapısını kolayca değiştirmesine imkân sağlayan ray veya diğer sistemler üzerine takılan koltuklar, onay başvurusu esnasında imalatçı tarafından belirtilen normal kullanım konumunda ölçülmelidir.

7.7.8.5 Oturan yolcular için boşluklar (Ek III, Şekil 13)

7.7.8.5.1 Her yolcu koltuğunun önündeki asgarî net boşluk, Ek III, Şekil 13'te gösterildiği gibi olmalıdır. Önde bulunan koltuğun sırtlığı veya dış hatları yaklaşık olarak yatırılmış koltuğun koltuk sırtlığına karşılık gelen bölme, bu Ekin madde 7.7.8.4'te belirtilen alana çıkıntı yapabilir. Bu boşlukta, yolcunun ayakları için yeterli miktarda alan bırakmak şartıyla, koltuk ayakları varlığına müsaade edilebilir. 22 yolcuya kadar olan araçlarda sürücü koltuğu boyunca olan koltuklarda, ön panelin girintisi, cihaz paneli, ön cam, güneş siperliği, emniyet kemerleri ve emniyet kemeri bağlantılarına müsaade edilmelidir.

7.7.8.5.2 Bununla birlikte, Sınıf I ve Sınıf II araçlarda en az iki adet, Sınıf A araçlarda en az bir adet olmak üzere, tekerlekli sandalye kullanıcıları hariç, hareket engelli yolcular için özel olarak tasarlanmış ve işaretlenmiş olan, otobüsün iniş ve biniş için en uygun kısmında öne veya arkaya bakan koltuk bulunmalıdır. Bu koltuklar, hareket engelli yolcular için yeterli boşluk sağlayacak şekilde tasarımlanmalı, koltuğa giriş ve çıkışı kolaylaştıracak şekilde uygun tutamaklar tasarımlanmalı ve yerleştirilmeli ve madde 7.7.9'da belirtildiği gibi oturdukları yerden iletişim sağlamalıdır.

7.7.8.5.2.1 Bu koltuklar, bu Ekin madde 7.7.8.5.1'de belirtilen boşlukların en az % 110'u oranında olmalıdır.

7.7.8.6 Oturma konumları üzerindeki serbest boşluk

7.7.8.6.1 Kapasitesi 22 yolcuya kadar olan araçlarda, ön sıra koltuklar hariç, her koltuğun ve ona ait ayak boşluğunun üzerindeki oturma konumu boşluğu, sıkıştırılmamış koltuk minderinin en üst noktasından ölçüldüğünde, en az 900 mm'den az olmayan bir yükseklikteki serbest boşlukta ve ayak basma tabanının ortalama seviyesinden ölçüldüğünde en az 1350 mm yükseklikte ölçülü bir serbest boşluk bulunmalıdır. Bu Ekin madde 7.7.1.10'un uygulandığı araçlarda tabandan ölçülen bu değer, 1200 mm'ye kadar azaltılabilir.

7.7.8.6.2 Bu serbest boşluk, aşağıda tanımlanan bölgeler üzerine genişlemelidir:

7.7.8.6.2.1 Oturma konumunun (koltuğun) düşey orta düzleminin her iki tarafının birinde bulunan 200 mm mesafeli boylamasına düşey düzlemle ve

7.7.8.6.2.2 Her iki konumda da oturma konumunun düşey orta düzleminden ölçüldüğünde, koltuk sırtlığının en arka ve en üst noktasından geçen enine düşey düzlem ile sıkıştırılmamış koltuk minderinin en ön noktasının 280 mm önünden geçen enine düşey düzlemle.

7.7.8.6.3 Bu Ekin madde 7.7.8.6.1 ve madde 7.7.8.6.2'de tanımlanan serbest boşlukların kenarlarından aşağıdaki bölgeler hariç tutulabilir:

7.7.8.6.3.1 Pencere tarafındaki koltukların üst kısmında, 150 mm yükseklik ve 100 mm genişlikteki dikdörtgen kesite sahip bölge (Ek III, Şekil 14),

7.7.8.6.3.2 Pencere tarafındaki koltukların üst kısmında, ucu zeminden 650 mm mesafede bulunan ve taban genişliği 100 mm olan üçgen kesite sahip bölge (Ek III, Şekil 15),

7.7.8.6.3.3 Pencere tarafındaki koltukların ayak boşluklarında, azamî genişliği 100 mm'yi (Sınıf I alçak taban araçlarda 150 mm) aşmayan ve kesit alanı 0,02 m²'yi (Sınıf I alçak taban araçlarda 0,03 m²) aşmayan bir bölge (Ek III, Şekil 16),

7.7.8.6.3.4 22 yolcuya kadar olan araçlarda, gövdenin arka köşelerine en yakın oturma yerlerinde, plânda görülen serbest boşluğun dış arka kenarı 150 mm'yi aşmayan bir yarıçapa yuvarlatılabilir (Ek III, Şekil 17).

7.7.8.6.4 Aşağıda belirtilen ilave girintilere, bu Ekin madde 7.7.8.6.1, madde 7.7.8.6.2 ve madde 7.7.8.6.3'te tanımlanan serbest boşlukta müsaade edilmelidir.

7.7.8.6.4.1 Başka bir koltuğun arkasının, desteklerinin veya bağlı elemanlarının çıkıntısı (örneğin, katlanır servis masası),

7.7.8.6.4.2 Kapasitesi 22 yolcuya kadar olan araçlarda, tekerlek çıkıntısının aşağıdaki iki şarttan birinin yerine getirilmesi şartıyla;

7.7.8.6.4.2.1 Çıkıntı, oturma konumunun düşey orta düzleminin ötesine uzanmaması halinde (Ek III, Şekil 18) veya

7.7.8.6.4.2.2 Oturan yolcunun ayakları için mevcut derinlikte 300 mm'lik alanın en yakın kenarı, sıkıştırılmamış koltuk minderinin kenarından 200 mm'den fazla olmayacak ve koltuk minderi önünde 600 mm'den fazla olmayacak şekilde ileri alınırsa. Bu ölçümler, oturma konumunun düşey orta düzleminde alınır (Ek III, Şekil 19). Birbirine bakan iki koltukta, bu hüküm sadece koltukların birine uygulanmalı ve oturan yolcuların ayakları için kalan boşluk en az 400 mm olmalıdır.

7.7.8.6.4.3 22 yolcuya kadar olan araçlarda, sürücü koltuğu boyunca olan koltuklarda, açıldığında içeri açılabilen tip pencerelerin ve bağlantılarının, ön panel/cihaz panelinin, ön camın, güneş siperliklerinin, emniyet kemerlerinin, emniyet kemeri bağlantılarının ve ön bombenin girintisi.

7.7.9 Sürücü ile iletişim kurma

7.7.9.1 Sınıf I, Sınıf II ve Sınıf A araçlarda, aracı durdurması için yolcuların sürücüyü uyarmasına imkân verecek bir vasıta bulunmalıdır. Sınıf I ve Sınıf A araçlarda, tabandan yüksekliği 1200 mm'yi aşmaması gereken bu tür cihazların kumandaları çıkıntılı düğmelere sahip ve araç iç donanımına zıt renk/renklerde olmalıdır. Kumandalar araça yeterli sayıda konulmalı ve eşit aralıklarda dağıtılmalıdır. Bu kumandaların çalıştığı, yolculara bir veya daha fazla ışıklı işaret ile belirtilmelidir. İşaretler, aşağıda örnekleri bulunan kısa ifadelerle veya eş değeri ve/veya uygun resimli gösterim (piktogram) ile gösterilmeli ve servis kapısı (kapıları) açılana kadar aydınlatılmış olarak kalmalıdır:

Mafsallı araçlar, her rijit bölümünde bu tür işaretlere sahip olmalıdır. Çift katlı araçların her katında da bu işaretler bulunmalıdır.

7.7.9.2 Mürettebat bölümü ile iletişim: Mürettebat bölümünün sürücü veya yolcu bölümüne geçişleri yoksa, sürücü ile mürettebat bölümü arasında bir iletişim vasıtası olmalıdır.

7.7.10 Sıcak içecek makinaları ve pişirme donanımı

7.7.10.1 Sıcak içecek makinaları ve pişirme donanımı, anî frenleme veya virajlarda savurma kuvvetleri nedeniyle herhangi bir yolcu üzerine sıcak yiyecek ve içeceklerin dökülmeyecek şekilde takılmalı veya muhafaza altına alınmalıdır.

7.7.10.2 Sıcak içecek makinaları ve pişirme donanımı takılı olan araçlarda, her yolcu koltuğu araç hareket halinde iken sıcak yiyecek ve içeceği yerleştirmek için uygun donanıma sahip olmalıdır.

7.7.11 Dahilî bölme kapıları

Tuvalete veya diğer dahilî bölümlere açılan kapıların tamamı:

7.7.11.1 Kendiliğinden kapanır olmalı ve kapı açık iken, acil durumlarda yolcuları engelleyecekse, kapıyı açık tutacak herhangi bir tertibat takılmamalıdır.

7.7.11.2 Açık durumda iken, herhangi bir tutamağı, servis kapısının açma kumanda düzeneğini veya bunlarla ilgili zorunlu işaretleri, acil çıkışı, acil çıkış kapısını, yangın söndürücüyü veya ilk yardım setini gizlememelidir.

7.7.11.3 Acil durumda, kapının bölmenin dış tarafından açılmasını sağlayacak vasıtalar bulunmalıdır.

7.7.11.4 Her durumda içeriden açılamıyorsa, dışardan kilitlenememelidir

7.8 Yapay aydınlatma

7.8.1 Aşağıdakilerin aydınlatılması için elektrikli iç aydınlatma bulunmalıdır:

7.8.1.1 Bütün yolcu bölümleri, mürettebat bölümleri, tuvalet bölümleri ve mafsallı bir aracın körük kısmı,

7.8.1.2 Herhangi bir basamak veya basamaklar,

7.8.1.3 Çıkışlara ulaşım yollarını ve servis kapısının (kapılarının ) yakın çevresi,

7.8.1.4 Bütün çıkışların iç kumandaları ve iç işaretlemeleri,

7.8.1.5 Engel oluşturan bütün yerler.

7.8.2 Birini arızası diğerini etkilemeyecek şekilde en az iki iç aydınlatma devresi bulunmalıdır. Sadece sürekli olarak giriş ve çıkış aydınlatmasını besleyen bir devre, bu devrelerden birisi olarak kabul edilebilir.

7.8.3 Yapay iç aydınlatmanın neden olduğu göz kamaşması ve yansımaların etkilerinden sürücüyü koruyacak şekilde şartlar sağlanmalıdır.

7.9 Mafsallı araçların döner tablaları (mafsal kısmı)

7.9.1 Aracın rijit kısımlarını birbirine bağlayan mafsal kısmı, en az bir yatay ve en az bir düşey eksen etrafında en az bir dönme hareketi yapmasına müsaade edecek şekilde tasarımlanmalı ve imal edilmelidir.

7.9.2 Mafsallı araç, çalışır durumdaki kütlesi ile yatay ve düz bir zeminde hareketsiz iken, her iki rijit bölümlerden birinin tabanı ile döner tablanın tabanı veya bu döner tabla yerine kullanılan elemanın tabanı arasındaki kapatılmamış boşlukların genişliği aşağıdaki değerleri aşmamalıdır:

7.9.2.1 Aracın tüm tekerlekleri aynı düzlemde iken 10 mm veya

7.9.2.2 Mafsal bölümüne bitişik dingilin tekerleklerinin durduğu yüzey, diğer dingil tekerleklerinin durduğu yüzeyden 150 mm yüksekte iken, 20 mm.

7.9.3 Bağlantı noktasından ölçüldüğünde, rijit bölümlerin tabanı ile döner tabla tabanının seviyesi arasındaki fark, aşağıdaki değerleri aşmamalıdır:

7.9.3.1 Bu Ekin madde 7.9.2.1'deki şartlarda 20 mm veya

7.9.3.2 Bu Ekin madde 7.9.2.2'deki şartlarda 30 mm.

7.9.4 Mafsallı araçlarda, aşağıda belirtilen yerlerde, mafsallı bölümün herhangi bir kısmına yolcuların ulaşmasını fizikî olarak önlemek için engeller bulunmalıdır:

7.9.4.1 Bu Ekin madde 7.9.2'deki şartlara uymayan bir kapatılmamış boşluğa sahip taban,

7.9.4.2 Yolcuların kütlesini taşıyamayacak taban,

7.9.4.3 Yolcular için tehlike oluşturacak duvar hareketleri.

7.10 Mafsallı araçların hareket doğrultularının muhafazası

Mafsallı araç, düz bir hat üzerinde hareket ederken, rijit bölümlerin boylamasına orta düzlemleri çakışmalı ve herhangi bir sapma olmadan sürekli bir düzlem oluşturmalıdır.

7.11 Tutamaklar ve el tutamak rayları

7.11.1 Genel şartlar

7.11.1.1 Tutamaklar ve el tutamak rayları yeterli mukavemette olmalıdır.

7.11.1.2 Yolcular için yaralanma riski oluşturmayacak şekilde tasarımlanmalı ve takılmalıdır.

7.11.1.3 Tutamaklar ve el tutamak raylarının kesitleri, yolcuların kolayca tutunabilecekleri ve kavrayabilecekleri bir kesitte olmalıdır. El ile kavranabilmesi için her el tutamak ray en az 100 mm uzunluğa sahip olmalıdır. Kapılardaki ve koltuklardaki el tutamak raylar ile Sınıf II, Sınıf III ve Sınıf B araçların geçiş bölümlerindeki el tutamak raylar hariç, kesit ölçüleri 20 mm'den küçük ve 45 mm'den büyük olmamalıdır. Bu durumlarda, diğer ölçünün en az 25 mm olması kaydıyla, asgarî 15 mm olan el tutamak raylarına izin verilmelidir. El tutamak rayları keskin dönüşlere sahip olmamalıdır.

7.11.1.4 Bir tutamak veya el tutamak ray ile araç gövdesi ya da duvarlarının bir tutamak veya korkuluğa bitişik kısmı arasındaki açıklık en az 40 mm olmalıdır. Bununla birlikte, kapı ve koltuktakiler ile Sınıf II, Sınıf III ve Sınıf B araçların geçiş bölümlerindeki el tutamak raylarında asgarî 35 mm açıklığa izin verilmelidir.

7.11.1.5 Her tutamak, el tutamak rayı ve ortadaki direğin yüzeyi, zıt renkte olmalı ve kaygan olmamalıdır.

7.11.2 Ayakta duran yolcular için tutamaklar ve el tutamak rayları

7.11.2.1 Bu Ekin madde 7.2.2'ye uygun olarak ayakta duran yolcular için ayrılmış alanın her noktasında yeterli sayıda tutamak ve el tutamak rayı olmalıdır. Bu amaçla, takılmışsa askılı tutamaklar uygun vasıtalar yardımı ile konumlarında tutulabiliyorsa, tutamak olarak kabul edilebilir. Ek III, Şekil 20'de gösterilen deney düzeneğinin mümkün olan yerleri için bu düzeneğin hareketli kolu en az 2 tutamağa ya da korkuluğa ulaşabiliyorsa, bu şartın sağlanmış olduğu kabul edilmelidir. Deney düzeneği kendi düşey ekseni etrafında serbestçe dönebilir.

7.11.2.2 Bu Ekin madde 7.11.2.1'de açıklanan işlem uygulanırken, sadece bu tür tutamaklar ve el tutamak rayların tabandan yüksekliğinin 800 mm'den az olmadığı ve 1900 mm'den fazla olmadığı kabul edilmelidir.

7.11.2.3 Ayakta duran yolcular tarafından kullanılabilecek her konum için, gerekli iki tutamak ya da korkuluğun en az birinin bu konumda taban seviyesinden yüksekliği 1500 mm'yi aşmamalıdır. Kapı açık iken kapının kendisi veya mekanizması tutamakların kullanımını engelliyorsa, kapıya bitişik alanlarda bu şart uygulanmaz.

7.11.2.4 Aracın yan duvarları ve arka duvarından koltuklarla ayrılmamış, ayaktaki yolculara tahsis edilmiş alanlarda (sahanlıklarda), tabandan 800 mm - 1500 mm arasındaki bir yükseklikte takılmış, duvarlara paralel, yatay el tutamak rayları bulunmalıdır.

7.11.3 Servis kapıları için tutamak ve el tutamak rayları

7.11.3.1 Kapı boşlukları her iki tarafta da tutamak ve/veya el tutamak raylar ile donatılmalıdır. Bu şart, çift kanatlı kapılarda ortaya bir direk veya merkezi bir el tutamak rayı takılması ile yerine getirilebilir.

7.11.3.2 Servis kapılarındaki tutamaklar ve/veya el tutamak rayları, servis kapısının hemen önünde yerde ya da müteakip basamaklar üzerinde ayakta duran yolcuya bir tutunma noktası sağlayacak şekilde olmalıdır. Bu noktalar, yerden veya her basamak yüzeyinden düşey olarak 800 mm - 1100 mm arasındaki yükseklikte olmalıdır. Yatay olarak ise;

7.11.3.2.1 Yerde ayakta duran yolcuya uygun konum için ilk basamağın dış kenarından içeriye doğru 400 mm'den fazla olmamalı ve

7.11.3.2.2 Belirli bir basamağa uygun konum için, söz konusu basamağın dış kenarından, dışarıya doğru olmamalı, aynı kenardan içeriye doğru ise 600 mm'den fazla olmamalıdır.

7.11.4 Öncelikli oturma yerleri için el tutamak rayları

7.11.4.1 Bu Ekin madde 7.7.8.5.2'de açıklanan öncelikli koltuklar (hareket engelli yolcu koltukları) ile biniş ve iniş için uygun servis kapısı arasına, taban seviyesinden 800 ilâ 900 mm arasındaki yükseklikte bir el tutamak rayı bulunmalıdır. Tekerlekli sandalye bölümüne, bir tekerlek çıkıntısı üzerindeki koltuğa, bir merdivene, geçiş yollarına veya geçit koridoruna ulaşmak için gerekli durumlarda korkuluğun kesintili olmasına müsaade edilir. El tutamak rayındaki kesinti, 1050 mm'yi aşmamalı ve kesintilerin en az bir tarafında düşey bir el tutamak rayı bulunmalıdır.

7.12 Merdiven boşluklarının muhafazası

Sert frenleme bir sonucunda, oturan yolcuların merdiven boşluğuna fırlama ihtimalinin bulunması halinde, bir mahfaza konulmalıdır. Bu mahfaza, yolcunun ayak basma tabanından en az 800 mm yükseklikte olmalı ve aracın duvarından içeriye doğru, yolcu açısından tehlikenin bulunduğu herhangi bir oturma konumunun boylamasına merkez hattının ötesinde en az 100 mm olacak şekilde veya en iç (en üst) basamağın yükseltisine kadar (hangisi daha küçükse) genişlemelidir.

7.13 İç bagaj rafları ve araçta bulunanların korunması

Araçta bulunanlar, frenleme ve virajlarda savrulma kuvvetleri altında bagaj raflarından düşebilecek nesnelere karşı korunmalıdır. Bagaj bölmeleri mevcut ise, ani frenleme halinde bagajların düşmesini önleyecek şekilde tasarımlanmalıdır.

7.14 Taban kapakları (varsa)

Araç tabanında bir kurtarma kapağı olmayan her bir taban kapağı, herhangi bir takım veya anahtar kullanmadan açılmayacak veya yerinden çıkarılmayacak şekilde takılmalı ve emniyet altına alınmalıdır. Hiçbir kaldırma veya sabitleme tertibatı taban seviyesinden 8 mm'den daha fazla çıkıntı yapmamalıdır. Çıkıntıların kenarları yuvarlatılmalıdır.

7.15 Görüntülü eğlence cihazları

TV monitörleri veya videolar gibi yolcular için görüntülü eğlence cihazları, sürücü normal sürüş konumunda otururken, sürücünün görüş alanı dışında kalacak şekilde yerleştirilmelidir. Ancak bu şart, sürücü kumanda veya sürüş yönlendirmesinin bir parçası olarak kullanılan, örneğin servis kapılarını izlemek için TV monitörü veya benzer cihazları engellememelidir.

Ek I İlave 1

Statik yana yatma sınırının hesaplama yöntemiyle doğrulanması

1 Bir aracın Ek I'in madde 7.4'ünde belirtilen şartları karşıladığı, deneyleri yapmaktan sorumlu teknik servis tarafından onaylanan bir hesaplama yöntemiyle gösterilebilir.

2 Deneyleri yapmaktan sorumlu teknik servis, hesaplamada yapılan kabulleri doğrulamak için aracın parçaları üzerinde yapılacak deneyleri isteyebilir.

3 Hesaplama hazırlıkları

3.1 Araç üç boyutlu (spatial) bir sistemle temsil edilmelidir.

3.2 Araç gövdesinin ağırlık merkezinin konumundan ve araç süspansiyonunun ve tekerleklerin yaylanma oranlarındaki farktan dolayı dingiller, genellikle yanal ivmelenmenin sonucu olarak aracın bir tarafı üzerine aynı anda kalkmaz. Bu nedenle, her bir dingil üzerindeki gövdenin yanal eğimi, diğer dingilin/dingillerin yerde kaldığı alt konumlarda olduğu tetkik edilmelidir.

3.3 Konuları basitleştirmek için, yaylanmayan kütlelerin ağırlık merkezinin tekerleğin dönme ekseninden geçen hat üzerinde aracın boylamasına düzleminde bulunduğu varsayılmalıdır. Dingildeki sapmadan dolayı dönme merkezindeki küçük değişme ihmal edilebilir. Hava süspansiyon kontrolü dikkate alınmamalıdır.

3.4 En azından aşağıdaki parametreler göz önünde bulundurulmalıdır:

Aracın dingil mesafesi, lastik taban genişliği ve yaylanmış/yaylanmamış kütleleri, aracın ağırlık merkezinin yeri, geri gelme ve sapma, araç süspansiyonun yaylanma oranı veya doğrusal olmayan durumlar düşünülerek lastiklerin yatay ve düşey yaylanma oranları, gövdenin burulması, dingillerin dönme merkezinin yeri gibi araç bilgileri.

4 Hesaplama yönteminin geçerliliği

4.1 Teknik servisin yeterli görmesi için, örneğin, benzer bir araçla mukayese deneyi esasına göre hesaplama yönteminin geçerliliği oluşturulmalıdır."

"

Şekil 5- Acil çıkış kapılarına ulaşım

(Ek I madde 7.7.2)"

"

Şekil 11- Koltuk minderinin derinliği ve yüksekliği

(Ek I madde 7.7.8.2 ve madde 7.7.8.3)"

"

Şekil 12- Oturma boşluğu

(Ek I madde 7.7.8.4)